Δικαιοσύνη και Τεκτονισμός

Παναγιώτα Βασιλείου
Ειδικός προϊόντων και αγορών με πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο λιανικό εμπόριο

Η Δικαιοσύνη ως ηθική αρετή

Ο Τεκτονισμός επιδιώκει να προσφέρει στα μέλη του μια οδό ηθικής και πνευματικής τελείωσης, μέσω της άσκησης των μυητικών του τελετουργικών. Η δικαιοσύνη αποτελεί, λοιπόν, μία από τις διαρκείς μέριμνές του. Τις περισσότερες φορές, στους περισσότερους βαθμούς, συναντάμε προτροπές για την άσκηση της αρετής και τη δράση σύμφωνα με την ηθική. Ωστόσο, ορισμένοι βαθμοί αναφέρονται ρητά στη δικαιοσύνη.

Στους συμβολικούς βαθμούς, ο μοναδικός τεκτονικός τύπος που καθιστά τη δικαιοσύνη ρητό θέμα της τελετής μύησης είναι ο Ορθός Σκωτικός Τύπος (Rite Écossais Rectifié). Αφού λάβει το Φως, ο νέος Μαθητής ανακαλύπτει τη λέξη Δικαιοσύνη, την ίδια στιγμή που τα ξίφη των Αδελφών στρέφονται εναντίον του. Ο Σεβάσμιος του εξηγεί τότε ότι ο τέκτονας πρέπει πάντα να ακολουθεί την οδό της Δικαιοσύνης και ότι τα ξίφη που είναι στραμμένα πάνω του δεν είναι παρά η εικόνα των τύψεων που θα τον κατέκλυζαν αν παρέβαινε αυτό το καθήκον Δικαιοσύνης. Όμως, η αυστηρότητα αυτής της Δικαιοσύνης μετριάζεται από την Επιείκεια, η οποία παρουσιάζεται στον νεοφώτιστο, καλώντας τον σε μετριοπάθεια όταν κρίνει τους συνανθρώπους του. Συνδυάζοντας την Επιείκεια με τη Δικαιοσύνη, ο Ορθός Σκωτικός Τύπος συναντά τη σημασία της εβραϊκής λέξης Tsedakah, η οποία σημαίνει ταυτόχρονα Δικαιοσύνη και Ευεργεσία.

Επίσης στους συμβολικούς βαθμούς, η Δικαιοσύνη εμφανίζεται στο τελετουργικό ανοίγματος του Τύπου της Μισραΐμ (γνωστού ως Τύπου της Βενετίας 1788) και του Αρχαίου Ανατολικού Τύπου της Μέμφιδας, αλλά αυτή τη φορά σε συνδυασμό με την Αλήθεια. Ο Ναός στον οποίο εργάζονται οι τέκτονες ονομάζεται Ναός της Αλήθειας-Δικαιοσύνης, όροι που παραπέμπουν στη μυθολογική μορφή της θεάς Μάατ, η οποία στον Τεκτονισμό συμβολίζεται από τον Κανόνα (Règle).

Στους ανώτερους βαθμούς το θέμα της Δικαιοσύνης προσεγγίζεται συχνότερα. Είναι κεντρικό στους βαθμούς των Εκλεκτών, που ονομάζονται επίσης βαθμοί Εκδίκησης (9ος, 10ος και 11ος βαθμός του Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου, Μυστικός Εκλεκτός του Γαλλικού Τύπου κ.λπ.): αυτοί οι βαθμοί εξιστορούν την αποστολή των Εκλεκτών Διδασκάλων να καταδιώξουν τους δολοφόνους του Χιράμ και να τους τιμωρήσουν για το έγκλημά τους. Οι τέκτονες αυτών των βαθμών καλούνται να υπερβούν το συναίσθημα της εκδίκησης για να ανακαλύψουν τη Δικαιοσύνη.

Η Δικαιοσύνη είναι επίσης κυρίαρχο θέμα του Kadosh, ανώτερου βαθμού του ΑΑΣΤ (Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου), ο οποίος είναι επίσης ένας Βαθμός Εκλεκτού. Το υπόβαθρο αυτού του βαθμού είναι το τραγικό τέλος του Τάγματος του Ναού, και ο Ιππότης Kadosh καλείται να υπερασπιστεί τη Δικαιοσύνη ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης.

Το Κατάστημα συγκεντρώνει έργα αφιερωμένα στην τεκτονική ηθική και φιλοσοφία. Δείτε τη συλλογή.

Ο 7ος βαθμός του Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου μας παρουσιάζει μια άλλη πτυχή της Δικαιοσύνης. Ο τίτλος του είναι Προβόστος και Κριτής, και ο θρύλος του βαθμού μας διδάσκει ότι, για να αποκαταστήσει την τάξη και τη Δικαιοσύνη μεταξύ των εργατών του Ναού, ο Σολομών καθιέρωσε την τάξη των Harodim, κατόχων του Χρυσού Κλειδιού που ανοίγει το κιβώτιο που περιέχει την καρδιά του Χιράμ. Αυτός ο βαθμός επιβεβαιώνει την ανάγκη της Δικαιοσύνης στη λειτουργία της κοινότητας των τεκτόνων και τη συνδέει συμβολικά με τις αρετές που διέθετε ο Χιράμ.

Με την ίδια έννοια εμφανίζεται η Δικαιοσύνη στον 31ο βαθμό του Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου, Μέγας Επιθεωρητής Εξεταστής Διοικητής. Αυτός ο διοικητικός βαθμός έχει ως καθήκον “να επαγρυπνεί ώστε κανένας Αδελφός […] να μην παρεκκλίνει από τα καθήκοντα που του έχουν επιβληθεί· να εμποδίζει τις παραβάσεις των νόμων του Τεκτονισμού· τέλος, να εργάζεται για την καταστολή των καταχρήσεων” (Οδηγίες του 31ου βαθμού). Ο κωδικός πρόσβασης αυτού του βαθμού είναι άλλωστε η Δικαιοσύνη, στην οποία απαντά κανείς με την Ισοτιμία.

Υπενθυμίζοντάς μας ότι ορισμένοι έχουν την αποστολή να επιβάλλουν τη δικαιοσύνη μεταξύ των τεκτόνων, ο 7ος και ο 31ος βαθμός του Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου μας οδηγούν φυσικά να μιλήσουμε για την Τεκτονική Δικαιοσύνη από μια εντελώς συγκεκριμένη σκοπιά.

Η Τεκτονική Δικαιοσύνη

Εκτός αν διολισθήσουμε στον αφελή ιδεαλισμό, ο Τεκτονισμός έπρεπε αναγκαστικά να αποκτήσει μια μορφή εσωτερικής δικαιοσύνης, όπως κάθε συγκροτημένη ομάδα. Πριν από τη σύσταση της Μεγάλης Στοάς του Λονδίνου το 1717 (ή πιθανότερα το 1721), οι Στοές ήταν ανεξάρτητες και ρύθμιζαν τα ζητήματα πειθαρχίας εσωτερικά. Μπορούσαν, επομένως, να επιβάλουν κυρώσεις σε ένα μέλος ή ακόμη και να το αποβάλουν, χωρίς να προσφύγουν σε εξωτερική αρχή.

Με την εμφάνιση της Μεγάλης Στοάς, η εσωτερική δικαιοσύνη της Στοάς διατηρήθηκε, αλλά με δυνατότητα προσφυγής στις τριμηνιαίες επαρχιακές συνελεύσεις ή στην ετήσια συνέλευση της Μεγάλης Στοάς. Ομοίως, αν δεν μπορούσε να βρεθεί διαιτησία εντός της Στοάς, η υπόθεση μπορούσε να παραπεμφθεί στην τριμηνιαία συνέλευση ή στην ετήσια Μεγάλη Στοά, οπότε σχηματιζόταν μια ειδική επιτροπή. Ωστόσο, κανένα μόνιμο όργανο δεν ενσάρκωνε την Τεκτονική Δικαιοσύνη.

Αυτός ο τύπος πολύ απλής διαδικασίας, που ανταποκρίνεται στον πραγματιστικό και ουσιαστικά νομολογιακό χαρακτήρα του αγγλοσαξονικού δικαίου, υιοθετήθηκε από τις Μεγάλες Στοές που ιδρύονταν στην Ευρώπη τον 18ο αιώνα. Όμως, αρκετά γρήγορα, αποδείχθηκε ανεπαρκής στις χώρες της λατινικής κουλτούρας, όπως η Γαλλία, όπου το δίκαιο ρωμαϊκής προέλευσης είναι πολύ πιο δεσμευτικό και άκαμπτο.

Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας όρισε το 1773 ότι οι διαφορές θα υπάγονταν στη δικαιοδοσία του Επιμελητηρίου του Παρισιού ή των Επαρχιών (ανάλογα με τη γεωγραφική θέση της Στοάς ή των Στοών που αφορούσε), και ότι οι οικονομικές διαφορές θα αντιμετωπίζονταν από το Διοικητικό Επιμελητήριο. Και στις δύο περιπτώσεις, το Συμβούλιο του Μεγάλου Διδασκάλου λειτουργούσε ως δευτεροβάθμιο δικαστήριο ή δικαστήριο αναίρεσης. Ωστόσο, όλα αυτά τα όργανα ήταν επιφορτισμένα και με τη διοίκηση της Μεγάλης Ανατολής και δεν είχαν αποκλειστικά δικαστική λειτουργία.

Το 1805, και στη συνέχεια το 1826, το σύστημα έγινε πιο συγκεκριμένο, ορίζοντας κατηγορίες αδικημάτων και προτείνοντας διαφορετικές διαδικασίες εάν εμπλέκονταν Αδελφοί εκτός της Μεγάλης Ανατολής. Δεν δημιουργήθηκε όμως κανένα μόνιμο όργανο, καθώς τα μέσα προσφυγής παρέμεναν τα διάφορα Επιμελητήρια του Τάγματος.

Από το 1854, εισήχθη μια τεκτονική δικαστική εξουσία διακριτή από τη νομοθετική και την εκτελεστική, και το 1884 τέθηκαν οι βάσεις του συστήματος τεσσάρων επιπέδων που ισχύει ακόμη στη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας: το Οικογενειακό Συμβούλιο εντός της Στοάς, το Περιφερειακό Αδελφικό Δικαστήριο, το Δικαστήριο Εφέσεων και, τέλος, το Ανώτατο Επιμελητήριο Τεκτονικής Δικαιοσύνης που λειτουργεί ως ακυρωτικό δικαστήριο. Θα ήταν κουραστικό να αναλυθεί ολόκληρο το σύστημα, το οποίο καταλαμβάνει σήμερα το όγδοο βιβλίο του Κανονισμού της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας, με τουλάχιστον δέκα τίτλους και σαράντα άρθρα. Μπορούμε όμως να διαπιστώσουμε ότι αυτό το σύστημα, που αντιστοιχεί στον γαλλικό νομικισμό, είναι αναμφίβολα το πιο περίπλοκο που έχουν δημιουργήσει οι τεκτονικές Δυνάμεις.