Προέλευση της Βασιλικής Αψίδας και ανάπτυξη στην Αγγλία
Οι απαρχές της Βασιλικής Αψίδας είναι αρκετά δύσκολο να προσδιοριστούν. Θα μπορούσε να προέρχεται από τις πρακτικές της Στοάς της Υόρκης, αλλά τα πρώτα απτά ίχνη εμφανίζονται στην Ιρλανδία τη δεκαετία του 1740. Και από την Ιρλανδία θα (επαν)έλθει στην Αγγλία, αναμφίβολα με τους Ιρλανδούς μετανάστες κατά τη διάρκεια του λιμού του 1744-1745. Για ορισμένους συγγραφείς, η Βασιλική Αψίδα θα είχε μακρινές γαλλικές ρίζες και θα ανάγεται, όπως ο Ιππότης της Ανατολής, στον Λόγο του Ιππότη του Ramsay (1736), για να περάσει στη συνέχεια στην Ιρλανδία και έπειτα στην Αγγλία.
Στην Αγγλία, η Βασιλική Αψίδα ασκούνταν από το 1752 από τους “Αρχαίους” (Ancients), οι οποίοι αριθμούσαν πολλούς Ιρλανδούς στις τάξεις τους. Οι “Σύγχρονοι” (Moderns) αρχικά αντιτάχθηκαν, καθώς δεν αποδέχονταν κανέναν βαθμό ανώτερο του Διδασκάλου. Σταδιακά άρχισαν να την ασκούν, αλλά σε μια δομή εκτός της Μεγάλης Στοάς του Λονδίνου, ενώ οι “Αρχαίοι” το έπρατταν εντός της δικής τους Μεγάλης Στοάς.
Κατά την προσέγγιση των δύο αγγλικών Μεγάλων Στοών, η οποία οδήγησε στη δημιουργία της Ηνωμένης Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας το 1813, έπρεπε να ρυθμιστεί το καθεστώς της Βασιλικής Αψίδας εντός της νέας οργάνωσης. Βρέθηκε τότε μια φόρμουλα συναίνεσης με πολύ βρετανικό πραγματισμό, αλλά παράδοξη στη διατύπωσή της: “Ο καθαρός και αρχαίος Τεκτονισμός συνίσταται σε τρεις βαθμούς και όχι περισσότερους, ήτοι αυτούς του Μαθητή, του Εταίρου και του Διδασκάλου, ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟΥ του Υπερτάτου Τάγματος της Αγίας Βασιλικής Αψίδας” (Πράξη Ένωσης, άρθρο 2· η υπογράμμιση δική μας). Αυτό το “συμπεριλαμβανομένου” καθιστά τη Βασιλική Αψίδα ένα απλό συμπλήρωμα του βαθμού του Διδασκάλου και όχι έναν βαθμό αυτό καθαυτό, και παρ’ όλα αυτά διοικείται από ένα Μεγάλο Κεφάλαιο διακριτό από τη Μεγάλη Στοά, αλλά συνδεδεμένο με αυτήν.
Αυτό αφορά την Αγγλία, όπου ο βαθμός αυτός ονομάζεται Δογματική Βασιλική Αψίδα, αλλά η Βασιλική Αψίδα ασκείται λίγο διαφορετικά στη Σκωτία, την Ιρλανδία και την Αμερική.
Οι διαφορετικές μορφές της Βασιλικής Αψίδας
Το κύριο κοινό σημείο των διαφόρων τελετουργικών της Βασιλικής Αψίδας έγκειται στο κεντρικό θέμα της, που είναι η ανακάλυψη ενός υπόγειου θόλου κάτω από τον Ναό της Ιερουσαλήμ, εντός του οποίου ο παραλήπτης αυτού του τεκτονικού βαθμού ανακαλύπτει το θείο Τετραγράμματο (יהוה), καθώς και ένα άλλο μυστηριώδες όνομα.
Ο βαθμός αυτός είναι πολύ βιβλικός, όπως είναι γενικά οι αγγλοσαξονικοί Side Degrees, και εμπλέκει τον συμβολισμό των Δώδεκα Φυλών του Ισραήλ. Στην Αγγλία, τη Σκωτία και την Αμερική, η ιστορία εκτυλίσσεται κατά την ανοικοδόμηση του Ναού που καταστράφηκε από τους Βαβυλώνιους, και οι τρεις “Κύριοι” που προεδρεύουν του Κεφαλαίου είναι ο Πρίγκιπας Ζοροβάβελ, ο Προφήτης Αγγαίος και ο Αρχιερέας Ιησούς, ενώ ο προφήτης Νεεμίας και ο γραμματέας Έσδρας είναι επίσης παρόντες στο σώμα των Αξιωματικών. Το τελετουργικό αντηχεί έτσι τα βιβλικά βιβλία του Έσδρα και του Νεεμία, που αναφέρουν την επιστροφή από την εξορία και την ανοικοδόμηση της Ιερουσαλήμ και του Ναού.
Η Ιρλανδική Βασιλική Αψίδα τοποθετείται σε ένα προγενέστερο βιβλικό πλαίσιο, αυτό της αποκατάστασης του Ναού που διέταξε ο βασιλιάς Ιωσίας, όπως αναφέρεται στο 22ο κεφάλαιο του Δεύτερου Βιβλίου των Βασιλέων: οι Τρεις Κύριοι είναι επομένως ο Βασιλιάς Ιωσίας, ο Αρχιερέας Χελκίας και ο Γραμματέας Σαφάν.
Η Σκωτική Βασιλική Αψίδα
Η Σκωτική Βασιλική Αψίδα είναι πολύ κοντά στην αγγλική ομόλογό της και χρησιμοποιεί σχεδόν τα ίδια διακοσμητικά, με μόνη διαφορά την απόχρωση των κόκκινων τριγώνων που εναλλάσσονται με τα μπλε στα περιλαίμια και τα τελειώματα της ποδιάς: κόκκινα στην Αγγλία, πορφυρά στη Σκωτία.
Σε αυτές τις δύο παραλλαγές της Βασιλικής Αψίδας, ο Πρώτος Κύριος είναι ο Ζοροβάβελ, ο Δεύτερος ο Προφήτης Αγγαίος και ο Τρίτος ο Αρχιερέας Ιησούς. Αλλά και στις δύο περιπτώσεις, η Βασιλική Αψίδα είναι ένας ενιαίος βαθμός, που απονέμεται σε Διδασκάλους και όχι πλέον σε πρώην Σεβάσμιους, όπως συνέβαινε μέχρι το 1823. Στη Σκωτία, ωστόσο, απαιτείται από τον υποψήφιο να είναι κάτοχος του βαθμού του Διδασκάλου της Μάρκας, ο οποίος στη χώρα αυτή απονέμεται συνήθως εντός της συμβολικής Στοάς, ως συμπλήρωμα του βαθμού του Εταίρου.
Η Ιρλανδική Βασιλική Αψίδα
Στην Ιρλανδία, όπως είδαμε, οι Τρεις Κύριοι είναι διαφορετικοί, καθώς η αφήγηση διαδραματίζεται σε μια άλλη εποχή της βιβλικής ιστορίας: ο Πρώτος Κύριος αντιπροσωπεύει τον Βασιλιά Ιωσία, ο Δεύτερος τον Αρχιερέα Χελκία και ο Τρίτος τον Γραμματέα Σαφάν. Τα διακοσμητικά είναι πολύ διαφορετικά από τις αγγλικές και σκωτικές εκδόσεις, καθώς τα μακριά κολιέ και τα περιλαίμια είναι κόκκινα, όπως και το τελείωμα της ποδιάς. Αλλά και εδώ πρόκειται για έναν ενιαίο βαθμό που, όπως και στη Σκωτία, απαιτεί ο υποψήφιος να έχει προηγουμένως λάβει τον βαθμό του Διδασκάλου της Μάρκας.
Η Αμερικανική Βασιλική Αψίδα (Rite d’York)
Η αμερικανική Βασιλική Αψίδα είναι πιο σύνθετη, καθώς είναι ενσωματωμένη στο σύστημα των υψηλών βαθμών του REAA του Rite d’York. Δεν πρόκειται πλέον για έναν μεμονωμένο βαθμό, αλλά αποτελεί μέρος μιας σειράς, της οποίας αποτελεί την κορυφή: εντός του Rite d’York, το Κεφάλαιο της Βασιλικής Αψίδας αντιπροσωπεύει τη δεύτερη σειρά, μετά τη γαλάζια Στοά, και διοικεί τους βαθμούς του Διδασκάλου της Μάρκας, του Εικονικού Πρώην Διδασκάλου, του Πολύ Εξαίρετου Διδασκάλου και του Τέκτονα της Βασιλικής Αψίδας.
Το αμερικανικό τελετουργικό διακρίνεται από τις άλλες εκδόσεις σε πολλά σημεία: όπως η αγγλική και η σκωτική Βασιλική Αψίδα, ο θρύλος αφηγείται την ανοικοδόμηση του Ναού και παρουσιάζει τον Ζοροβάβελ, αλλά αυτή τη φορά είναι μόνο ο Δεύτερος Κύριος, με τον Πρώτο να είναι ο Αρχιερέας Ιησούς και τον Τρίτο να παραμένει ο Προφήτης Αγγαίος. Όσο για τα διακοσμητικά, είναι κόκκινου χρώματος και θυμίζουν εκείνα της ιρλανδικής Βασιλικής Αψίδας.
Η Βασιλική Αψίδα, ένας βαθμός με πολλαπλές όψεις
Η αγγλοσαξονική Βασιλική Αψίδα φαίνεται λοιπόν να ακολουθεί δύο παραδόσεις, ή και τρεις. Η παλαιότερη φαίνεται να είναι η ιρλανδική, η οποία δεν έχει συνδέσει ακόμη τον θρύλο με αυτόν της ανοικοδόμησης του Ναού και χρησιμοποιεί απλούστερα και “αρχαϊκά” διακοσμητικά. Το κόκκινο είναι πράγματι το χρώμα που χρησιμοποιείται περισσότερο από τους παλαιούς υψηλούς βαθμούς, ιδιαίτερα γαλλικής προέλευσης, σε σημείο που πολλά τελετουργικά του 18ου αιώνα το περιγράφουν ως “το αληθινό σκωτικό χρώμα”.
Η δεύτερη παράδοση είναι η μορφή που έλαβε η Βασιλική Αψίδα στην Αγγλία και στη συνέχεια στη Σκωτία, όπου η αφήγηση εμπλουτίστηκε με τη θεματολογία της ανοικοδόμησης του Ναού. Τα διακοσμητικά είναι πολύ ασυνήθιστα, στολισμένα με μπλε και κόκκινα τρίγωνα, τα οποία δεν συναντώνται σε κανέναν άλλο τεκτονικό βαθμό.
