Ο Έναστρος Θόλος του Ναού

Παναγιώτα Βασιλείου
Ειδικός προϊόντων και αγορών με πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο λιανικό εμπόριο

Ο Έναστρος Θόλος

Εάν εγκατασταθεί σε έναν χώρο ειδικά αφιερωμένο σε αυτόν, η Στοά διαθέτει συνήθως μια οροφή που αναπαριστά το στερέωμα, η οποία ονομάζεται Έναστρος Θόλος. Υπενθυμίζει ότι η Στοά συγκεντρώνεται συμβολικά έξω από τον Ναό, όπως εμφανίζεται σε πολλά παλαιά τεκτονικά κατηχητικά, ξεκινώντας από το αρχαιότερο που έχει διασωθεί (το Χειρόγραφο του Εδιμβούργου, 1696), όπου μπορούμε να διαβάσουμε: “Ερ. Πού συγκεντρώθηκε η πρώτη Στοά; Απ. Στο Προστώο του Ναού του Σολομώντα.”

Ωστόσο, ο Έναστρος Θόλος υπάρχει επίσης για να υποδηλώσει ότι η Στοά (και κατά συνέπεια ο Τεκτονισμός) είναι οικουμενική και ταυτίζεται συμβολικά με το σύμπαν. Η παρουσία του επεξηγεί τα ερωτήματα σχετικά με το ύψος της Στοάς που συναντάμε στα περισσότερα κατηχητικά από το 1700 και μετά: “Ερ. Τι ύψος έχει η Στοά σας; Απ. Αμέτρητες ίντσες και σπιθαμές. Ερ. Τι σημαίνει αμέτρητες; Από τους υλικούς ουρανούς μέχρι το έναστρο στερέωμα” (Χειρόγραφο Dumfries αρ. 4, περίπου 1710).

Ο Ναός που κοσμείται από έναν Θόλο ο οποίος αναπαριστά τον ουρανό δεν αποτελεί αποκλειστικότητα του Τεκτονισμού. Αυτός ο συμβολισμός συναντάται σε πολλούς ναούς της Αρχαιότητας καθώς και σε χριστιανικές εκκλησίες. Ο ιερός χώρος πολλών παραδόσεων φαίνεται λοιπόν να συνδέεται με το σύμπαν, με τον μακρόκοσμο του οποίου αποτελεί έναν μικρόκοσμο. Μερικές φορές, ο ναός οργανώνεται γύρω από το axis mundi, δηλαδή τη μυστηριώδη γραμμή που συνδέει τη γη με τον ουρανό και γύρω από την οποία περιστρέφεται ο κόσμος σε μια αδιάκοπη κίνηση. Στην τεκτονική Στοά, αυτό το axis mundi μπορεί να αναπαρίσταται από ένα Νήμα της Στάθμης αναρτημένο πάνω από το Ψηφιδωτό Δάπεδο, υποδεικνύοντας έτσι το Κέντρο.

Το Κατάστημα προσφέρει έναστρους θόλους και διακοσμητικά Ναού. Δείτε τη συλλογή.

Ο Θόλος από Ατσάλι και ο Ανθρώπινος Θόλος

Οι τέκτονες γνωρίζουν έναν άλλον Θόλο, ο οποίος χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για την υποδοχή ενός Αξιωματούχου που επισκέπτεται τη Στοά. Πρόκειται για τον Θόλο από Ατσάλι. Δύο σειρές τεκτόνων που στέκονται αντικριστά υψώνουν τα ξίφη τους ώστε να σχηματίσουν μια εικονική σήραγγα κάτω από την οποία περνά η πομπή που οδηγεί τον Αξιωματούχο προς την Ανατολή.

Αυτό το τελετουργικό, το οποίο συμβολίζει την αφοσίωση και την προστασία, έχει ιπποτική και στρατιωτική προέλευση, και συναντάται συχνά κατά την έξοδο από την εκκλησία σε στρατιωτικούς γάμους. Καθιερώθηκε στον Τεκτονισμό υπό την επιρροή των στρατιωτικών Στοών και ίσως επίσης των ιπποτικών ανώτερων βαθμών που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα.

Πρέπει να σημειωθεί ότι το ξίφος δεν είναι απαραίτητα απαραίτητο για να δηλωθεί η προστασία που επιθυμούμε να προσφέρουμε. Η Μεγάλη Γυναικεία Στοά της Γαλλίας (και αναμφίβολα άλλες Γυναικείες Μεγάλες Στοές) έχει αντικαταστήσει τον Θόλο από Ατσάλι με μια λιγότερο πολεμική εκδοχή, τον Ανθρώπινο Θόλο, για τον οποίο οι Αδελφές απλώς εκτείνουν το χέρι τους με τον βραχίονα υψωμένο. Η σημασία παραμένει η ίδια. Ακόμη και στους στρατιωτικούς, το ξίφος ή η σπάθη, που σπάνια φέρονται σήμερα, αντικαθίστανται συχνά από το πηλήκιο ή το καπέλο, που κρατούνται με το δεξί χέρι.

Τα έργα που είναι αφιερωμένα στον συμβολισμό συγκεντρώνονται εδώ. Δείτε τη συλλογή.

Ο Θόλος στους ανώτερους βαθμούς

Μόνο σε ορισμένους τεκτονικούς ανώτερους βαθμούς συναντάμε τον Θόλο ως αρχιτεκτονικό στοιχείο, είτε ως θόλο (τρούλο) είτε ως αψίδα. Στον 13ο βαθμό του Αρχαίου και Αποδεδεμένου Σκωτικού Τύπου, συγκεντρωνόμαστε θεωρητικά σε έναν υπόγειο Θόλο, μια κρύπτη λευκού χρώματος, υποστηριζόμενη από εννέα αψίδες, στην οποία έχουμε πρόσβαση μέσω μιας καταπακτής τοποθετημένης στην κορυφή του Θόλου. Συναντάμε έναν παρόμοιο Θόλο στον 14ο βαθμό, αλλά αυτή τη φορά κόκκινου χρώματος.

Συμβολικά, αυτός ο Θόλος προσομοιάζει με το σπήλαιο, τον χώρο όπου ασκούνται κρυφά οι τελλουρικές δυνάμεις, τον χώρο της κύησης και της (ανα)γέννησης. Το σπήλαιο αντιπροσωπεύει επίσης την καρδιά του ανθρώπου, δηλαδή την εσωτερικότητά του, ή ακόμα και το ασυνείδητό του. Η κάθοδος στο σπήλαιο μπορεί λοιπόν να σημαίνει ταυτόχρονα τον συμβολικό θάνατο που προηγείται αναγκαστικά της γέννησης σε ένα ανώτερο επίπεδο συνείδησης, και την εργασία ενδοσκόπησης που ανταποκρίνεται στο παραδοσιακό “Γνώθι σαυτόν”, το οποίο υποβόσκει σε κάθε μυητική εργασία και, γενικότερα, σε κάθε διαδικασία προσωπικής ανάπτυξης.

Σε συμβολικό επίπεδο, η μόνη διαφορά μεταξύ του σπηλαίου και της κρύπτης είναι ότι το πρώτο είναι φυσικό και η δεύτερη ανθρώπινο έργο. Η κρύπτη, ή υπόγειος Θόλος, είναι ο καρπός της γνώσης των μυστηριωδών μηχανισμών της ανθρώπινης ψυχής, είναι ένα ανθρώπινο τέχνασμα, ένας αθάνορας (athanor) συνειδητά κατασκευασμένος. Αποκαλύπτει την ικανότητα που έχει ο Άνθρωπος να δημιουργεί τα μέσα για την πνευματική του εξέλιξη και να μην αρκείται στο να ακολουθεί τη Φύση. Από τεκτονική άποψη, η κρύπτη είναι αναμφίβολα συμβολικά ισχυρότερη από το σπήλαιο, διότι δείχνει έναν Άνθρωπο ικανό να οικοδομεί ενεργά τον δρόμο της ανύψωσής του.