Ο βαθμός του Μαθητευόμενου: ιστορική αναδρομή

Παναγιώτα Βασιλείου
Ειδικός προϊόντων και αγορών με πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο λιανικό εμπόριο

Είναι ο Μαθητευόμενος βαθμός;

Στον σύγχρονο κερδοσκοπικό ελευθεροτεκτονισμό, είναι προφανές ότι ο Μαθητευόμενος είναι ο πρώτος βαθμός. Η πρόσβαση σε αυτόν γίνεται μέσω μιας τελετής μύησης, η οποία οριοθετεί σαφώς ένα «πριν» και ένα «μετά», αντιστοιχώντας συμβολικά στον θάνατο της βέβηλης κατάστασης που οδηγεί σε μια αναγέννηση ως Μυημένος. Ο νέος Μαθητευόμενος αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της Στοάς, παρόλο που δεν διαθέτει ακόμη όλα τα δικαιώματα. Ίσχυε το ίδιο στις παλιές συντεχνίες των οικοδόμων; Φαίνεται πως όχι.

Η Μαθητεία στους παλιούς Βρετανούς οικοδόμους

Από όσο γνωρίζουμε, ο παλιός αγγλικός τεκτονισμός ακολουθούσε μια διαφορετική πρακτική τον 16ο αιώνα, σύμφωνα με τα έθιμα που ίσχυαν και σε άλλα επαγγέλματα. Πρέπει να θυμόμαστε ότι, ενώ σήμερα ο ελευθεροτεκτονισμός είναι ένας εντελώς αυτόνομος θεσμός που δεν λογοδοτεί σε καμία άλλη εξουσία, οι παλιές συντεχνίες ήταν ενταγμένες στον κοινωνικό ιστό του τόπου όπου δραστηριοποιούνταν και έπρεπε να λάβουν αναγνώριση για να μπορέσουν να ασκήσουν το έργο τους.

Επομένως, πρέπει να διακρίνουμε τι συνέβαινε στο εσωτερικό της αδελφότητας, με τα έθιμα, τα μυστικά και τις παραδόσεις της, από τις σχέσεις που διατηρούσε με την κοινωνία, τις πολιτικές αρχές, τον νόμο και τους πελάτες. Ορισμένοι τίτλοι αφορούσαν μόνο τις σχέσεις με την κοινωνία των πολιτών: αυτό ισχύει για τον τίτλο του Μάστορα (Maître), ο οποίος δεν ήταν βαθμός, αλλά ένα αξίωμα ενώπιον του νόμου. Μάστορας ήταν κάθε Εταίρος που είχε τα μέσα να αγοράσει αυτό το αξίωμα, το οποίο του επέτρεπε να υπογράφει συμβόλαια με πελάτες, να διευθύνει εργοτάξια και να εκπαιδεύει Μαθητευόμενους. Όμως, εντός της αδελφότητας, παρέμενε Εταίρος, και όσοι διοικούσαν τη συντεχνία δεν έφεραν τον τίτλο του Μάστορα, αλλά ονομάζονταν Επόπτες ή Διάκονοι.

Μεσαιωνική μαθητεία

Το Κατάστημα συνδυάζει όσα ονομάζουμε μύηση και ανύψωση στον βαθμό του Εταίρου. Δείτε τη συλλογή.

Η Μαθητεία βρισκόταν κάπου ανάμεσα στους δύο κόσμους. Αρχικά, ένα πολύ νεαρό αγόρι έμπαινε στην υπηρεσία ενός Μάστορα, σε προσωπική βάση. Υπογραφόταν ένα συμβόλαιο μεταξύ του Μάστορα και του νόμιμου εκπροσώπου του Μαθητευόμενου, ο οποίος έπρεπε να είναι μεταξύ 14 και 21 ετών. Αυτό το συμβόλαιο ονομαζόταν “Indenture”, και ο Μαθητευόμενος έπαιρνε τότε το όνομα “Indentured Apprentice” (Μαθητευόμενος υπό συμβόλαιο) ή μερικές φορές “Registered Apprentice” (Εγγεγραμμένος Μαθητευόμενος). Ωστόσο, ο Μαθητευόμενος δεν ανήκε ακόμη στην αδελφότητα, εργαζόταν μόνο για έναν Μάστορα, ο οποίος του δίδασκε τα βασικά της τέχνης για επτά χρόνια.

Επτά χρόνια και πλέον…

Μετά το πέρας αυτών των επτά ετών μαθητείας, αν είχε αποδειχθεί άξιος, ο “Indentured Apprentice” μπορούσε να γίνει δεκτός στην αδελφότητα, με τον τίτλο του “Entered Apprentice” (Εισελθών Μαθητευόμενος, τίτλος που χρησιμοποιείται ακόμη στον αγγλοσαξονικό τεκτονισμό για τον πρώτο βαθμό). Αλλά δεν ήταν ακόμη πλήρες μέλος, καθώς δεν είχε το δικαίωμα να κατέχει αξίωμα ή να συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων: αυτά τα προνόμια παρέμεναν μόνο για τα πραγματικά μέλη, τους Εταίρους.

Η διάρκεια αυτού του δεύτερου μέρους της Μαθητείας, που περιελάμβανε φυσικά τη μετάδοση των τεκτονικών μυστικών και παραδόσεων, δεν φαίνεται να είχε καθοριστεί στην Αγγλία, ενώ στη Σκωτία, σύμφωνα με τα πρώτα Καταστατικά Shaw του 1598, επρόκειτο για μια νέα περίοδο επτά ετών.

Ο βαθμός του Μαθητευόμενου σήμερα

Σήμερα, η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά. Ο ελευθεροτεκτονισμός δεν είναι πλέον λειτουργικός (operative) και δεν συμμετέχει στον κοινωνικοεπαγγελματικό ιστό της πόλης. Δεν πρόκειται πλέον για επαγγελματική κατάρτιση, αλλά για μια μυητική πορεία.

Ο νέος τεκτονικός Μαθητευόμενος ξεκινά λοιπόν το τεκτονικό του ταξίδι με τη μύησή του και εισέρχεται έτσι στη Στοά, η οποία αντιπροσωπεύει τη συντεχνία των Οικοδόμων. Αντί για τα επτά χρόνια προκαταρκτικής μαθητείας, φέρνει μαζί του τις προσδοκίες του, την επιθυμία του να γίνει ένας νέος άνθρωπος και πεθαίνει για την προηγούμενη ζωή του. Είναι πολύ διαφορετικό από την προσέγγιση των παλιών λειτουργικών Οικοδόμων, αλλά δεν πρόκειται για μια στείρα μίμηση.

Υποδοχή ενός μαθητευόμενου

Στον ηπειρωτικό ελευθεροτεκτονισμό, ο πρώτος βαθμός φέρει μόνο τον τίτλο του Μαθητευόμενου, φαίνεται δηλαδή να λησμονεί τα διάφορα στάδια που διέτρεχε κάποτε ο μελλοντικός Μάστορας. Όμως στις αγγλοσαξονικές χώρες, ο τίτλος παρέμεινε “Entered Apprentice”, ο οποίος αντιστοιχεί στο δεύτερο μέρος της εκπαίδευσης του Οικοδόμου, που παρέχεται από τη Στοά και όχι πλέον μόνο από τον Μάστορα.

Μια αναβίωση των παλιών εθίμων

Αξίζει να σημειωθούν δύο προσπάθειες επανασύνδεσης με τα παλιά λειτουργικά έθιμα. Η πρώτη είναι αγγλική: πρόκειται για τον Λειτουργικό Τεκτονισμό (The Operatives, δηλαδή The Worshipful Society of Free Masons, Rough Masons, Wallers, Slaters, Paviors, Plaisterers and Bricklayers). Αυτή η δομή ισχυρίζεται ότι είναι η άμεση συνεχιστής των τελευταίων λειτουργικών Συντεχνιών της Αγγλίας που δεν προσχώρησαν στον κερδοσκοπικό ελευθεροτεκτονισμό κατά τον 18ο αιώνα. Στη σημερινή της μορφή, η εταιρεία δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1910 από τον Άγγλο μηχανικό και ελευθεροτέκτονα Clement E. Stretton (1850-1915), ο οποίος ισχυριζόταν ότι είχε γίνει δεκτός σε μια τέτοια Συντεχνία το 1866· βοηθήθηκε σε αυτό το έργο από τον John Yarker (1833-1913), πρώτο Μεγάλο Μάστορα του κόσμημα Memphis-Misraïm στην Αγγλία. Στους Λειτουργικούς, ο πρώτος βαθμός επαναφέρει τον τίτλο “Indentured Apprentice”.

Στη Γαλλία, μια ερευνητική εργασία που διεξήχθη τη δεκαετία του 1960 πάνω στα παλιά τελετουργικά οδήγησε Αδελφούς της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας να δημιουργήσουν το 1972 την πρώτη Στοά αυτού που θα γινόταν ο Λειτουργικός Τύπος του Σολομώντα. Αποχώρησαν από τη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας το 1974 για να δημιουργήσουν τη δική τους υπακοή, η οποία ασκεί μόνο αυτόν τον Τύπο, το Παραδοσιακό Μυητικό Τάγμα της Βασιλικής Τέχνης.