Παραδοσιακό Γαλλικό Τυπικό: Η άγνωστη κληρονομιά του γαλλικού τεκτονισμού

Η έννοια του Τεκτονικού Τυπικού

Πριν από όλα, είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε τι ονομάζουμε “Τεκτονικό Τυπικό”. Η έννοια αυτή περιγράφει έναν αριθμό τεκτονικών βαθμών που συγκεντρώνονται σε ένα συνεκτικό και προοδευτικό σύστημα, το οποίο χαρακτηρίζεται από μια συγκεκριμένη φιλοσοφική και πνευματική χροιά.

Ένα Τεκτονικό Τυπικό μπορεί να περιλαμβάνει τους τρεις συμβολικούς βαθμούς (Μαθητής, Εταίρος και Διδάσκαλος) ή/και ένα σύστημα ανώτερων βαθμών. Το Γαλλικό Τυπικό (Παραδοσιακό), το Αρχαίο και Αποδεκτό Σκωτικό Τυπικό, το Επανορθωμένο Σκωτικό Τυπικό, το Τυπικό της Μέμφιδας-Μισραΐμ για παράδειγμα, περιλαμβάνουν τόσο τους τρεις συμβολικούς βαθμούς όσο και ανώτερους βαθμούς, ενώ το Τυπικό του Schroeder (που ασκείται κυρίως στη Γερμανία, την Ελβετία και τη Βραζιλία) περιλαμβάνει μόνο τους τρεις βαθμούς του Μαθητή, του Εταίρου και του Διδασκάλου. Στις αγγλοσαξονικές χώρες, η κατάσταση είναι συνήθως διαφορετική: οι συμβολικοί βαθμοί και οι ανώτεροι βαθμοί είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους, αν και συνδέονται, και έτσι, για παράδειγμα, το Αρχαίο και Αποδεκτό Σκωτικό Τυπικό υπάρχει μόνο ως δομή ανώτερων βαθμών και επομένως δεν διαθέτει συμβολικές Στοές (εκτός από τις Ομοσπονδίες του Ανθρώπινου Δικαίου – Droit Humain).

Ο όρος Τυπικό με αυτή την έννοια εμφανίζεται αργά στη Γαλλία και καθιερώνεται τελικά τον 19ο αιώνα. Τον 18ο αιώνα, προτιμούσαν να μιλούν για Καθεστώτα ή Συστήματα. Στις αγγλοσαξονικές χώρες, ο όρος Τυπικό προοριζόταν για τα συστήματα ανώτερων βαθμών και δεν εφαρμοζόταν ποτέ στους συμβολικούς βαθμούς, εκτός από τον αμερικανικό τεκτονισμό, όπου το Τυπικό της Υόρκης υποδηλώνει τόσο τις μπλε στοές όσο και το σύστημα ανώτερων βαθμών που ακολουθεί.

Η καταγωγή του Γαλλικού Τυπικού

Αυτό που ονομάζουμε Γαλλικό Τυπικό είναι ο καρπός μιας ιστορίας, αυτής της εισαγωγής του τεκτονισμού στη Γαλλία από το 1725, υπό την ώθηση της Μεγάλης Στοάς του Λονδίνου, γνωστής ως των “Μοντέρνων”. Είναι αναχρονιστικό να μιλάμε για Γαλλικό Τυπικό σε αυτό το στάδιο: τα τελετουργικά που χρησιμοποιούνταν στις Στοές δεν είχαν ακόμη ενοποιηθεί, και υπήρχαν έτσι πολλά διαφορετικά τελετουργικά σε χρήση, όπως μαρτυρούν οι Αποκαλύψεις που δημοσιεύθηκαν μεταξύ των ετών 1740 και 1760, καθώς και τα τελετουργικά του 18ου αιώνα που έφτασαν σε εμάς (Χειρόγραφο της Βέρνης, Τελετουργικό του Μαρκησίου του Gages, Τελετουργικό του Δούκα της Chartres, Τελετουργικό “Berté”…).

Όμως όλα αυτά τα τελετουργικά, παρόλο που παρουσιάζουν διαφορές στις διατυπώσεις ή στις δοκιμασίες στις οποίες υποβάλλεται ο υποψήφιος, παρουσιάζουν μια ενότητα βάσης: όλα ανήκουν στην οικογένεια των λεγόμενων Μοντέρνων Τυπικών, που τοποθετούν τη Στήλη J στον βορρά και τη Στήλη B στον νότο.

Η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας, που γεννήθηκε το 1773 από μια αναδιοργάνωση της πρώτης Μεγάλης Στοάς της Γαλλίας, έκρινε ότι ήταν απαραίτητο να μπει λίγη τάξη σε αυτή την πληθώρα τελετουργικών. Κατά τη δεύτερη συνέλευσή της, στις 27 Δεκεμβρίου 1773, η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας όρισε μια επιτροπή τριών μελών (Bacon de la Chevalerie, κόμης Stroganoff και βαρόνος Toussaint) επιφορτισμένων με την παραγωγή ενός νέου τελετουργικού. Όμως η απόφαση φαίνεται να έμεινε στα χαρτιά, καθώς δεν έγινε τίποτα μέχρι το 1781.

Η 59η συνέλευση της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας, στις 26 Ιανουαρίου 1781, επανέφερε το ζήτημα και ανέθεσε αυτό το έργο στη Συνέλευση των Τριών Επιμελητηρίων (που συγκέντρωνε το Διοικητικό Επιμελητήριο, το Επιμελητήριο του Παρισιού και αυτό των Επαρχιών). Η εργασία πήρε περίπου έναν χρόνο για να συγκροτηθούν τα τελετουργικά των τριών συμβολικών βαθμών. Και το 1782, αντί να υποβάλει τα αποτελέσματά της, η Συνέλευση των Τριών Επιμελητηρίων διαβίβασε τον φάκελο στο Επιμελητήριο των Βαθμών (δηλαδή των ανώτερων βαθμών) που από την πλευρά του εργαζόταν πάνω στους ανώτερους βαθμούς. Τελικά, μόλις το 1785 η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας υιοθέτησε επίσημα το νέο τελετουργικό των συμβολικών βαθμών, και το επόμενο έτος αυτό των ανώτερων βαθμών.

Το Γαλλικό Τυπικό είχε γεννηθεί, ακόμα κι αν θα του δίναμε αυτό το όνομα μόνο τον 19ο αιώνα. Εγκεκριμένο από τη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας, δεν απέμενε παρά να διαδοθεί στις Στοές, υπό τη μορφή σύμφωνων χειρογράφων, ένα σημαντικό έργο που φυσικά διακόπηκε από τη Γαλλική Επανάσταση, που συνέβη το 1789. Η διάδοση συνεχίστηκε μόνο με την αφύπνιση της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας από το 1795, υπό την καθοδήγηση του Alexandre-Louis Roëttiers de Montaleau (1748-1808).

Το 1801 κυκλοφόρησε μια “ανεπίσημη” έκδοση του Γαλλικού Τυπικού, με τον τίτλο “Ρυθμιστής του Τέκτονα” για τους συμβολικούς βαθμούς και “Ρυθμιστής του Ιππότη Τέκτονα” για τους ανώτερους βαθμούς. Εξαιτίας αυτής της δημοσίευσης μιλάμε συχνά σήμερα για “Γαλλικό Τυπικό 1801”, ενώ πρόκειται για το τελετουργικό του 1785. Αν και δεν επιδιώχθηκε από τη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας, αυτή η δημοσίευση διευκόλυνε σίγουρα τη διάδοση του Τυπικού.

Σε αντίθεση με άλλα Τεκτονικά Τυπικά, των οποίων ο συγγραφέας είναι γνωστός (για παράδειγμα ο Jean-Baptiste Willermoz για το Επανορθωμένο Σκωτικό Τυπικό ή ο Jacques-Étienne Marconis de Nègre για το Τυπικό της Μέμφιδας), το Γαλλικό Τυπικό είναι ένα συλλογικό έργο. Μια μορφή ξεχωρίζει ωστόσο, αυτή του Roëttiers de Montaleau, ο οποίος ήταν πολλές φορές ο εισηγητής της επιτροπής και συνέταξε την τελική έκδοση των τριών συμβολικών βαθμών. Αλλά σε αντίθεση με όσα διαβάζουμε μερικές φορές, δεν ήταν ο συγγραφέας αυτού του Τυπικού.

Χαρακτηριστικά του Γαλλικού Τυπικού του 1785

Το Γαλλικό Τυπικό του 1785 είναι μια εξαιρετική σύνθεση των γαλλικών τεκτονικών εθίμων του 18ου αιώνα. Λιτό, συνοπτικό, παρουσιάζει μια πολύ καλή ισορροπία μεταξύ μιας ορθολογιστικής στάσης και μιας πιο πνευματιστικής ευαισθησίας. Πρόκειται επομένως για ένα πολύ καλογραμμένο και ουσιαστικά συναινετικό Τυπικό, κατάλληλο για χρήση στο εσωτερικό μιας σημαντικής τεκτονικής δύναμης όπως η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας.

Συγκεκριμένα, το Γαλλικό Τυπικό του 1785 γυρίζει την πλάτη στα μακάβρια και υπερβολικά σκηνικά που είχαν εισχωρήσει σε πολλά γαλλικά τελετουργικά του 18ου αιώνα. Απαρνείται λοιπόν πρακτικές όπως η ανακάλυψη ενός κρεμασμένου κατά τη διάρκεια της τελετής μύησης, ή η χρήση στον βαθμό του Διδασκάλου ενός φέρετρου με διπλό πάτο, στο οποίο ένας Αδελφός κρυβόταν και μιλούσε με φωνή νεκρική κλείνοντας τα χέρια του πάνω στον υποψήφιο που ήταν ξαπλωμένος από πάνω του!

Το Γαλλικό Τυπικό του 1785 είχε επίσης μεγάλη επιρροή στα άλλα Τεκτονικά Τυπικά. Συχνά το αγνοούμε, αλλά στο Γαλλικό Τυπικό του 1785 εμφανίζονται για πρώτη φορά οι περίφημες φράσεις που είναι γραμμένες στο Δωμάτιο του Στοχασμού, οι οποίες υιοθετήθηκαν αργότερα από τα περισσότερα άλλα Τυπικά.

Όμως το πιο εκπληκτικό χαρακτηριστικό του Γαλλικού Τυπικού του 1785 είναι ότι οι Εργασίες δεν ανοίγουν “Εις Δόξαν του Μεγάλου Αρχιτέκτονα του Σύμπαντος” και ότι η Βίβλος δεν εκτίθεται πάνω στον βωμό. Πιστεύεται συχνά ότι αυτές οι τολμηρές κινήσεις, που θα αποτελούσαν αδιαμφισβήτητο σημάδι του λεγόμενου “φιλελεύθερου” τεκτονισμού του 19ου αιώνα, εμφανίστηκαν μόνο κατά την απόφαση της Μεγάλης Ανατολής του Βελγίου να παραιτηθεί από την επιβολή της αναφοράς στον Μεγάλο Αρχιτέκτονα του Σύμπαντος και της παρουσίας της Βίβλου το 1872, ακολουθούμενη από την παρόμοια απόφαση που υιοθετήθηκε από τη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας το 1877. Σχεδόν έναν αιώνα πριν, η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας είχε ήδη υιοθετήσει μια τέτοια στάση, παρόλο που ήταν ακόμη κανονική και αναγνωρισμένη από τη Μεγάλη Στοά του Λονδίνου.

Η σφιγμένη έννοια μιας δήθεν τεκτονικής κανονικότητας που εκφράζεται με τους όρους ενός ρητού βιβλικού θεϊσμού, που απαιτεί Βίβλο και επικλήσεις, δεν υπήρχε στον “Μοντέρνο” τεκτονισμό του 18ου αιώνα, ακόμη και στην Αγγλία, παρά τις διαμαρτυρίες όλων των υμνητών της κανονικότητας κατά το πρότυπο της σημερινής Ηνωμένης Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας. Η συζήτηση μεταξύ παραδοσιακού (και/ή κανονικού) και φιλελεύθερου τεκτονισμού δεν ήταν στην ημερήσια διάταξη εκείνη την εποχή, αλλά μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι αυτό που θα γινόταν ο “φιλελεύθερος” τεκτονισμός υπήρχε πράγματι τον 18ο αιώνα, ακόμη και στο εσωτερικό της Μεγάλης Στοάς του Λονδίνου. Μόνο η ριζοσπαστικοποίηση των μετώπων τον 19ο αιώνα, η εχθρική στάση της Καθολικής Εκκλησίας, η άνοδος του δημοκρατικού αντικληρικαλισμού και η δογματική σκλήρυνση της Ηνωμένης Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας το 1929 εξηγούν τη λυπηρή κατάσταση που γνωρίζουμε σήμερα, η οποία βλέπει ένα μεγάλο μέρος των τεκτόνων να αρνείται την τεκτονική ιδιότητα στους άλλους.

Εξελίξεις του Γαλλικού Τυπικού κατά τον 19ο και 20ό αιώνα

Το Γαλλικό Τυπικό ήταν αναπόφευκτο να εξελιχθεί κατά τους επόμενους αιώνες, λόγω των αλλαγών στις νοοτροπίες και τα κοινωνικοπολιτικά πλαίσια. Υιοθετήθηκαν διαφορετικές εκδόσεις, οι οποίες προσπαθούσαν να προσαρμοστούν στην εποχή τους, αλλά και να αντιμετωπίσουν τον σημαντικό ανταγωνισμό που αντιπροσώπευε το Αρχαίο και Αποδεκτό Σκωτικό Τυπικό, με τα πιο πλούσια και δυνητικά πιο μυστικιστικά τελετουργικά.

Αρχικά πιο λιτά από τα περισσότερα άλλα Τεκτονικά Τυπικά, τα τελετουργικά του Γαλλικού Τυπικού θα επιβαρύνονταν με στοιχεία δανεισμένα γενικά από το Αρχαίο και Αποδεκτό Σκωτικό Τυπικό, και με επίμονες αναφορές στην πίστη στον Θεό και την αθανασία της ψυχής, με την εμφάνιση της Βίβλου κατά τη διάρκεια των τελετουργικών. Έτσι, η έκδοση “Murat” υιοθετεί ορισμένα έθιμα του Αρχαίου και Αποδεκτού Σκωτικού Τυπικού και επιμένει πολύ στον Θεό και την ψυχή. Όσο για τους ανώτερους βαθμούς του Γαλλικού Τυπικού, δεν ασκούνται πλέον, προς όφελος εκείνων του Αρχαίου και Αποδεκτού Σκωτικού Τυπικού, περιορισμένων στον 18ο, 30ό και 33ο βαθμό. Αυτή είναι η έκδοση που ήταν σε χρήση όταν το Συνέδριο του 1877 αποφάσισε να καταστήσει προαιρετική την επίκληση του Μεγάλου Αρχιτέκτονα του Σύμπαντος και την παρουσία της Βίβλου.

Το 1887, μια νέα αναθεώρηση θα οδηγούσε στην έκδοση “Amiable” του Γαλλικού Τυπικού, η οποία βλέπει να εξαφανίζεται κάθε υπαινιγμός στον Θεό και την αθανασία της ψυχής προς όφελος μιας σκέψης σαφώς σημαδεμένης από τον θετικισμό. Το Γαλλικό Τυπικό “Amiable” πλησιάζει πολύ τα τελετουργικά του Αρχαίου και Αποδεκτού Σκωτικού Τυπικού που χρησιμοποιούνται στη Μεγάλη Συμβολική Σκωτική Στοά, μια τεκτονική δύναμη πολύ σαφώς δημοκρατική, αντικληρική και προσηλωμένη στην ελεύθερη σκέψη, ακόμη και στον αναρχοσυνδικαλισμό. Εμφανίζονται τότε τελετουργικά στοιχεία μέχρι τότε άγνωστα στο Γαλλικό Τυπικό: το πέρασμα κάτω από την ταινία, το φλεγόμενο σπαθί του Σεβάσμιου, η μπαταρία πένθους, ο λόγος που προσφέρεται πριν από το κλείσιμο των Εργασιών, οι πέντε κάψουλες των ταξιδιών του Εταίρου (οι αισθήσεις, οι τέχνες, οι επιστήμες, οι ευεργέτες της ανθρωπότητας, η δόξα της εργασίας), τα γράμματα M B στις τεκτονικές ποδιές…

Το 1922, με την έκδοση “Gérard“, το Γαλλικό Τυπικό θα έφτανε στο χαμηλότερο τεκτονικό επίπεδο. Κατάργηση σχεδόν όλου του τεκτονικού συμβολισμού, εγκατάλειψη των τεκτονικών διακοσμητικών, χαλιών στοών, στηλών, κηροπηγίων…, και τελετουργικό περιορισμένο σε απλές ηθικές διατυπώσεις για την ανθρώπινη αδελφοσύνη και την προσπάθεια που πρέπει να καταβληθεί για τη βελτίωση της ανθρωπότητας μέσω της μελέτης των επιστημών. Σε μια συμβολική αντίδραση ενάντια σε αυτό το τελετουργικό που δεν είχε πλέον τίποτα το ειδικά τεκτονικό, θα γεννιόταν η τελευταία μεγάλη έκδοση του Γαλλικού Τυπικού, η έκδοση “Groussier” του 1938. Λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αυτό το Τυπικό δημοσιεύθηκε και γενικεύθηκε στη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας μόλις το 1955. Με ορισμένες μεταγενέστερες αναθεωρήσεις, παραμένει το Τυπικό αναφοράς της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας. Το Γαλλικό Τυπικό “Groussier” θεωρείται συχνά από τους τέκτονες των άλλων Τυπικών ως ένα υποβαθμισμένο Τυπικό, ένα είδος ελάχιστου ορίου κάτω από το οποίο δεν θα υπήρχε καν τεκτονισμός, ενώ αυτό το Τυπικό, εξαιρετικά αξιοσέβαστο, σκόπευε αντίθετα να αποκαταστήσει ορισμένες συμβολικές και παραδοσιακές αξίες που έλειπαν σκληρά από τις δύο προηγούμενες εκδόσεις. Διαφορετικό από το Τυπικό του 1785 στις διατυπώσεις, δεν παύει να διαπνέεται από το ίδιο πνεύμα ανοιχτότητας και ελευθερίας.

Αναγέννηση του Παραδοσιακού Γαλλικού Τυπικού

Μια πρώτη προσπάθεια επανασύνδεσης με τα τελετουργικά έθιμα του γαλλικού τεκτονισμού του 18ου αιώνα, σε ένα πνεύμα επιστροφής στις πηγές, γεννήθηκε τη δεκαετία του 1950. Μελετώντας τα γαλλικά τελετουργικά του 18ου αιώνα, αναδεικνύοντας τελετουργικά που είχαν ανακαλυφθεί πρόσφατα, αυτή η εργασία ιστορικής έρευνας, που διεξήχθη από μια μικρή ομάδα γύρω από τον René Guilly (γνωστό και με το ψευδώνυμό του René Désaguliers, 1921-1992; ιστορικός τέχνης, δημοσιογράφος, έφορος μουσείου, επιφανής τέκτονας και ειδικός στον τεκτονισμό) δημιούργησε το Επανορθωμένο Μοντέρνο Γαλλικό Τυπικό, που χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα. Κάποιοι το χαρακτηρίζουν ως Παραδοσιακό Γαλλικό Τυπικό, αλλά αυτή η ονομασία αφορά μάλλον μια άλλη επιχείρηση που είδε, τη δεκαετία του 1980, μια Στοά της Γαλλικής Εθνικής Στοάς (τεκτονική δύναμη που ιδρύθηκε το 1968 από τον René Guilly) να αποκαθιστά, με ορισμένες αναπόφευκτες αναθεωρήσεις, το Γαλλικό Τυπικό του 1785, το οποίο είχε δημοσιευθεί το 1801 με τον τίτλο “Ρυθμιστής του Τέκτονα”. Αυτό το Παραδοσιακό Γαλλικό Τυπικό, συμπεριλαμβανομένων των ανώτερων βαθμών του, ασκείται σήμερα στο εσωτερικό πολλών Τεκτονικών Δυνάμεων.

Άλλες ερευνητικές εργασίες που διεξήχθησαν στις πηγές του Γαλλικού Τυπικού οδήγησαν σε διαφορετικές εκδόσεις, οι οποίες θα μπορούσαν όλες να διεκδικήσουν τον τίτλο του Παραδοσιακού Γαλλικού Τυπικού, όπως το Φιλοσοφικό Γαλλικό Τυπικό, που αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1970 από τη Στοά Tolérance της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας, ή το Γαλλικό Τυπικό Αρχαίας Τήρησης, που δημιουργήθηκε μεταξύ 2015 και 2019 για μια ανεξάρτητη Στοά που βρίσκεται στην Μπανγκόκ.

Σχετικά προϊόντα

Κατηγορίες

Μασονικά διακοσμητικά (ποδιές, σαΐτες, ταινίες ώμου)Σαΐτες & ΚοσμήματαΔώρα κάτω από 20€Ποδιές & πακέταΚοσμήματαΚοσμήματα Σκηνής