Η Κατακόρυφος στον Τεκτονισμό

Παναγιώτα Βασιλείου
Ειδικός προϊόντων και αγορών με πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο λιανικό εμπόριο

Κατακόρυφος ή νήμα της στάθμης;

Ορισμένα τεκτονικά τυπικά αναφέρονται στο Νήμα της Στάθμης αντί για την Κατακόρυφο, αν και δεν πρόκειται ακριβώς για το ίδιο εργαλείο. Το Νήμα της Στάθμης είναι μεγαλύτερων διαστάσεων και χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της κατακορυφότητας μιας σημαντικής κατασκευής, όπως ένας τοίχος ή ένας στύλος. Η Κατακόρυφος, μικρότερη σε μέγεθος, τοποθετεί ένα νήμα της στάθμης μέσα σε ένα ξύλινο πλαίσιο (συνήθως σε σχήμα αψίδας στον Ελευθεροτεκτονισμό) και χρησιμεύει για τον έλεγχο της κατακορυφότητας αντικειμένων μικρότερου μεγέθους, όπως μια λαξευμένη πέτρα.

Ωστόσο, η αρχή λειτουργίας των δύο εργαλείων παραμένει η ίδια: και τα δύο χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της κατακορυφότητας και λειτουργούν μέσω της Βαρύτητας (μία από τις έννοιες που αποδίδονται στο γράμμα G σε ορισμένα τεκτονικά τυπικά του Γαλλικού Τύπου). Στα παλαιά αγγλικά τεκτονικά κατηχητικά του 18ου αιώνα, η Κατακόρυφος αναφέρεται συχνά, αλλά πάντα σε συνάρτηση με δύο άλλα εργαλεία, το Αλφάδι και τον γνώμονα. Αυτά τα τρία εργαλεία οριοθετούν τον σωστό τρισδιάστατο χώρο στον οποίο στέκεται ο ελευθεροτέκτονας: ο γνώμονας σημαδεύει στο έδαφος την ορθογώνια βάση ενός όγκου, του οποίου η κάθετη και οριζόντια ευθύτητα διασφαλίζεται από την Κατακόρυφο και το Αλφάδι. Τα παλαιά τεκτονικά τυπικά διευκρινίζουν επίσης ότι τα σημεία των ελευθεροτεκτόνων σχηματίζονται από τον γνώμονα, την Κατακόρυφο και το Αλφάδι, κάτι που ισχύει: τα πόδια τοποθετούνται σε σχήμα γνώμονα, το σώμα είναι ίσιο σύμφωνα με την Κατακόρυφο και το Αλφάδι καθορίζει την κίνηση των χεριών.

Η κατακορυφότητα στον Ελευθεροτεκτονισμό

Η κατακορυφότητα που υποδεικνύει η Κατακόρυφος δεν είναι απλώς ένα τεχνικό δεδομένο απαραίτητο για την τέχνη της οικοδόμησης, αλλά αποκτά μια άλλη διάσταση όταν συνδέεται με την εργασία που επιτελούν οι Μαθητευόμενοι υπό την προσεκτική καθοδήγηση του Δεύτερου Επόπτη. Το βάρος που είναι προσαρμοσμένο στο νήμα της Κατακορύφου τείνει αμετάκλητα προς το κέντρο της Γης και υπενθυμίζει έτσι το έργο της ενδοσκόπησης, που αποτελεί το πρώτο καθήκον του Μαθητευόμενου (και το οποίο παραμένει φυσικά απαραίτητο για τους ελευθεροτέκτονες όλων των βαθμών).

Η Κατακόρυφος υπενθυμίζει λοιπόν ότι, πριν γίνει δεκτός ως ελευθεροτέκτονας, ο Μαθητευόμενος κατέβηκε στα έγκατα της Γης κατά τη διάρκεια της απομόνωσής του στο Δωμάτιο του Στοχασμού και υλοποιεί το ρητό V.I.T.R.I.O.L. (Visita interiorem terrae rectificandoque invenies occultum lapidem – Επισκέψου το εσωτερικό της Γης και διορθώνοντας θα βρεις την κρυμμένη Πέτρα), το οποίο αναγράφεται στο Δωμάτιο αυτό σε αρκετούς τεκτονικούς Τύπους. Ο ελευθεροτέκτονας καλείται να πορευτεί προς την ανακάλυψη του εαυτού του, στα πιο μυστηριώδη βάθη του, όχι με εγωκεντρικό τρόπο, αλλά για να ανοιχτεί στον κόσμο και στους άλλους.

Διότι το νήμα της στάθμης της Κατακορύφου έχει δύο άκρα: το ένα έλκεται προς το κέντρο της Γης από το βάρος του μολύβδου, ενώ το άλλο παραμένει αιωρούμενο σε αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε Ουρανό. Αν ο ελευθεροτέκτονας καλείται να κατέβει στην καρδιά της Γης, είναι για να μπορέσει να ανέβει καλύτερα και να φτάσει στον Ουρανό. «Γνώθι σαυτόν και θα γνωρίσεις το σύμπαν και τους θεούς», διακήρυττε ως μυητικό πρόγραμμα ο Ναός των Δελφών, και οι ελευθεροτέκτονες εμπνεύστηκαν φυσικά από αυτό.

Η κινεζική παράδοση ως πηγή έμπνευσης

Η Κατακόρυφος μας υποδεικνύει έναν προσανατολισμό στον χώρο που μερικές φορές ξεχνιέται στον Ελευθεροτεκτονισμό, ο οποίος δίνει προτεραιότητα κυρίως στον δισδιάστατο προσανατολισμό των τεσσάρων σημείων του ορίζοντα. Η επίκληση του Ζενίθ και του Ναδίρ, που υποδηλώνουν την κάθετη διάσταση, εμφανίζεται στην κατήχηση και μερικές φορές στο τυπικό έναρξης των Εργασιών, βεβαίως, αλλά συχνά δεν εξερευνάται ούτε αξιοποιείται ιδιαίτερα.

Η κινεζική πνευματική παράδοση, αντίθετα, είναι πολύ προσεκτική σε αυτό και θα μπορούσε να προσφέρει στους ελευθεροτέκτονες εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οδούς προβληματισμού. Αν το σύμπαν περιγράφεται εκεί με όρους «Δέκα Κατευθύνσεων» (τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, τα τέσσερα ενδιάμεσα σημεία και ο κάθετος άξονας προς τα πάνω και προς τα κάτω), δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην κατακορυφότητα, η οποία νοείται ως το θεμέλιο του αριθμού Τρία.

Το ιδεόγραμμα που σημαίνει Τρία αντιπροσωπεύει τρεις οριζόντιες γραμμές, εκ των οποίων η μεσαία είναι πιο κοντή. Η κάτω γραμμή αντιπροσωπεύει τη Γη, η ανώτερη τον Ουρανό, και η κεντρική, πιο κοντή γραμμή, συμβολίζει τον Άνθρωπο, το σημείο συνάντησης Ουρανού και Γης. Ο Άνθρωπος είναι έτσι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ Ουρανού και Γης, βρίσκεται σε ένταση μεταξύ αυτών των δύο πραγματικοτήτων και επιδιώκει πάντα να ευθυγραμμιστεί, για να δράσει (ή μάλλον να «μη-δράσει», όπως θα έλεγαν οι Κινέζοι) σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Νόμο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η αρχική στάση όλων των μορφών εσωτερικών πολεμικών τεχνών (όπως το Taiji Quan) ή των ψυχοσωματικών πρακτικών όπως το Qi Gong είναι η τέλεια κατακόρυφος: πόδια ενωμένα και ριζωμένα στη Γη, η σπονδυλική στήλη τεντωμένη προς τον Ουρανό, το πηγούνι ελαφρώς μαζεμένο, σαν ένα αόρατο νήμα να τραβά τον ασκούμενο από την κορυφή του κεφαλιού. Στεκόμενος έτσι, ο Άνθρωπος βρίσκεται στη θέση του μέσα στο σύμπαν, και από αυτή τη θέση θα μπορέσει να αρχίσει να ξεδιπλώνει την κίνησή του η οποία, αν είναι σύμφωνη με τον Παγκόσμιο Νόμο, θα χαρακτηριστεί ως «μη-δράση». Διότι προσοχή, «μη-δράση» δεν σημαίνει να μην κάνεις τίποτα, αλλά να ενεργείς σύμφωνα με το Τάο, τον Παγκόσμιο Νόμο. Αντίθετα, κάθε άτακτη δράση που βασίζεται στο εγώ θα χαρακτηρίζεται ως «δράση».