Η "Planche" στον Ελευθεροτεκτονισμό

Παναγιώτα Βασιλείου
Ειδικός προϊόντων και αγορών με πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο λιανικό εμπόριο

Η έννοια της “Planche” στον Ελευθεροτεκτονισμό

Στον γαλλόφωνο Ελευθεροτεκτονισμό, ο όρος “Planche” δεν αναφέρεται μόνο στην εισήγηση που πρέπει να παρουσιάσει ένας τέκτονας ενώπιον της Στοάς. Ο όρος χρησιμοποιείται γενικότερα για να περιγράψει οποιοδήποτε έγγραφο, ειδικά αν έχει επίσημο χαρακτήρα. Έτσι, η πρόσκληση σε μια συνεδρίαση είναι μια “Planche πρόσκλησης”, μια έκθεση έρευνας για έναν υποψήφιο είναι μια “Planche έρευνας”, ενώ το πρακτικό μιας Εργασίας συχνά χαρακτηρίζεται ως “Planche tracée” (σχεδιασμένος πίνακας).

Η χρήση αυτών των εκφράσεων ανάγεται προφανώς σε ένα λειτουργικό εργαλείο που αναφέρεται συχνά στα μασονικά τελετουργικά και απεικονίζεται στα χαλιά της Στοάς: τον Πίνακα Σχεδίασης (Planche à tracer). Αυτό το όργανο αποδίδεται στον βαθμό του Διδασκάλου, καθώς ο Διδάσκαλος καλείται να σχεδιάσει τα σχέδια του οικοδομήματος. Γιατί όμως χρησιμοποιούμε τον όρο “Planche” (σανίδα) για να υποδηλώσουμε την επιφάνεια πάνω στην οποία σχεδιάζουμε; Επειδή αρχικά, τα σχέδια χαράσσονταν απευθείας στο έδαφος, σε ένα υπόστεγο ή μια αποθήκη όπου το δάπεδο ήταν ξύλινο. Ο πίνακας σχεδίασης ήταν, λοιπόν, πρωταρχικά ένα δάπεδο σχεδίασης. Μια ανάμνηση αυτού υπάρχει στα παλαιά μασονικά τελετουργικά που απαιτούσαν ο πίνακας της Στοάς (που αργότερα έγινε χαλί) να σχεδιάζεται με κιμωλία στο κέντρο της Στοάς και να σβήνεται στο τέλος των εργασιών. Ο αγγλοσαξονικός Ελευθεροτεκτονισμός, άλλωστε, εξακολουθεί να αποκαλεί αυτόν τον πίνακα της Στοάς “Tracing Board”, δηλαδή Πίνακα Σχεδίασης.

Η “Planche” ως εισήγηση

Στην καθημερινή μασονική του ζωή, ο τέκτονας έρχεται κυρίως αντιμέτωπος με δύο είδη “Planches”. Τις “Planches” του Ρήτορα και τις “Planches” που καλείται να παρουσιάσει ο ίδιος και οι αδελφοί του. Και στις δύο περιπτώσεις, πρόκειται για λόγους ή εισηγήσεις.

Οι “Planches” του Ρήτορα μπορούν να χαρακτηριστούν ως “περιστασιακές”. Αναφέρονται σε λόγους που εκφωνούνται σε μια συγκεκριμένη περίσταση: μετά τη μύηση ενός νέου Μαθητή, Εταίρου ή Διδασκάλου, κατά τη διάρκεια των εορτών των ηλιοστασίων, της εγκατάστασης ενός νέου Σεβάσμιου, μιας κηδείας ή της επίσκεψης ενός Αξιωματούχου… Τις περισσότερες φορές, αυτές οι “Planches” συντάσσονται από τον ίδιο τον Ρήτορα, αλλά ορισμένα τελετουργικά επιβάλλουν την ανάγνωση μιας προκαθορισμένης “Planche”, ειδικά μετά την τελετή μύησης στους τρεις βαθμούς. Σε ορισμένες Στοές, ο Ρήτορας καλείται να παρουσιάσει μια “Planche” σε κάθε Εργασία, και αυτή η “Planche” είναι φυσικά ελεύθερη.

Η γενικευμένη χρήση των “Planches” του Ρήτορα κατά τη διάρκεια των εργασιών ανάγεται στον 19ο αιώνα. Τον 18ο αιώνα, ο Ρήτορας εκφωνούσε έναν λόγο στη Στοά μόνο κατά τη μύηση ενός νέου Μαθητή, και αυτό ήταν σχεδόν το μόνο. Οι υπόλοιποι λόγοι προορίζονταν για το Συμπόσιο που ακολουθούσε παραδοσιακά τις εργασίες στη Στοά, κατά το οποίο διάφοροι Αξιωματούχοι έπαιρναν τον λόγο, και όχι μόνο ο Ρήτορας.

Για τις “Planches” των Αδελφών, οι πρακτικές μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τις Στοές και τις Υπακοές. Σε ορισμένες Στοές, η συγγραφή “Planches” είναι συχνή, σε άλλες περιορίζεται στο ελάχιστο! Πρωτίστως, οι Μαθητές και οι Εταίροι είναι εκείνοι που συντάσσουν “Planches”, επιτρέποντας έτσι στη Στοά να μετρήσει την πρόοδό τους. Δύο “Planches” ανά μασονικό έτος φαίνεται να είναι ένας καλός ρυθμός αν κάποιος θέλει να προοδεύσει. Και σε πολλές Στοές, αναμένεται μια συγκεκριμένη “Planche” πριν από τη μετάβαση στον δεύτερο και στη συνέχεια στον τρίτο βαθμό.

Οι Διδάσκαλοι συνήθως δεν υποχρεούνται πλέον να παρουσιάζουν “Planches”, και αυτό είναι κρίμα. Ευτυχώς, γνωρίζουμε Στοές όπου οι Διδάσκαλοι συνεχίζουν να εργάζονται με “Planches”, και όχι μόνο στον τρίτο βαθμό. Η εργασία προόδου κάθε τέκτονα δεν θα έπρεπε να σταματά στην απόκτηση του βαθμού του Διδασκάλου, το αντίθετο μάλιστα, και η “Planche” είναι μια απαιτητική άσκηση που επιτρέπει την τροφοδότηση της προσωπικής εργασίας.

Και εδώ, η χρήση της “Planche” δεν ανάγεται πέρα από τον 19ο αιώνα και αφορά ουσιαστικά τον γαλλόφωνο Ελευθεροτεκτονισμό. Σε αυτόν, η μασονική εργασία συνίσταται κυρίως στην ανάγνωση μιας “Planche” και τη συζήτηση που ακολουθεί, ενώ στην αγγλοσαξονική μασονική παράδοση, η εργασία συνίσταται κυρίως στην πρακτική του τελετουργικού. Οι όποιες διαλέξεις πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του Συμποσίου, σύμφωνα με τις παλαιές πρακτικές.

Η ανησυχία απέναντι στην “Planche”

Πολλοί τέκτονες αισθάνονται μια πραγματική ανησυχία στην ιδέα ότι πρέπει να συντάξουν και στη συνέχεια να διαβάσουν δημόσια μια “Planche”. Πολλά βιβλία και ιστότοποι δίνουν συχνά πολύ εύστοχες συμβουλές στους αρχάριους “Plancheurs”, όσο και στους παλαιότερους. Δεν θα υποκαταστήσουμε αυτά τα εγχειρίδια, αλλά θα αναφερθούμε μάλλον στην ψυχική διάθεση με την οποία προετοιμάζει κανείς μια “Planche”.

Η “Planche” πρέπει να είναι πάνω απ’ όλα προσωπική. Ο στόχος δεν είναι μια εργασία ερυδιτίας, δεν πρόκειται για την εξαντλητική προσέγγιση ενός θέματος, ούτε για να εντυπωσιάσετε. Βεβαίως, η έρευνα που υποβόσκει στην “Planche” πρέπει να είναι σοβαρή και αυστηρή, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται για την επίδειξη μιας αφηρημένης θεωρητικής γνώσης. Σε τι θα χρησίμευε αυτό; Είστε Μαθητής εδώ και τρεις μήνες και ισχυρίζεστε για παράδειγμα ότι μπορείτε να εξηγήσετε το μασονικό σφυρί και το Σμίλη σε έναν Αδελφό που έχει είκοσι χρόνια στη μασονία; Εκτός από το να φουσκώσετε τον εγωισμό σας, δεν θα κερδίσετε τίποτα!

Το σημαντικό, για εσάς όσο και για τη Στοά, είναι να ενσωματώσετε τα σύμβολα, να τα κάνετε μέρος της ζωής σας. Δεν είναι η καθαρή και αφηρημένη γνώση των συμβόλων που θα σας κάνει να προοδεύσετε. Είναι πολύ περισσότερο η ικανότητά σας να εφαρμόσετε τη μεταμορφωτική τους δύναμη στη δική σας ύπαρξη και στους δικούς σας εσωτερικούς μηχανισμούς. Και αυτό είναι που θα επιτρέψει στους Αδελφούς σας να διαπιστώσουν την εξέλιξή σας και να χαρούν γι’ αυτήν.

Μη διστάσετε λοιπόν να ανοιχτείτε, να αποκαλυφθείτε, να είστε μερικές φορές τολμηροί στις ερμηνείες σας, ακολουθήστε αυτό που σας υπαγορεύει η καρδιά σας, και όχι μόνο η λογική σας. Αλλά πάνω απ’ όλα αποφύγετε τα copy-paste υπαρχουσών “Planches” (υπάρχουν πολλές στο διαδίκτυο): αυτό δεν είναι μόνο διανοητικά ανέντιμο, αλλά είναι κυρίως ένδειξη τεμπελιάς και έλλειψης ενδιαφέροντος για την πραγματική εργασία πάνω στον εαυτό μας που μας προτείνει ο Ελευθεροτεκτονισμός. Είστε ο Ακατέργαστος Λίθος που πρέπει να μάθετε να λαξεύετε για να μπορέσετε να οικοδομήσετε τον Ναό της Ανθρωπότητας με τους Αδελφούς σας, οπότε, παρακαλώ, μην χτίζετε με προκατασκευασμένα υλικά!

Και το ρήμα “plancher”;

Το ρήμα “plancher”, με την έννοια του να επιδίδεται κανείς σε μια πνευματική εργασία, είναι πολύ γνωστό στον βέβηλο κόσμο, όπου χρησιμοποιείται ευρέως. Αυτό το ρήμα, που εμφανίστηκε τον 20ό αιώνα, μήπως έχει μασονική προέλευση; Θα ήταν δελεαστικό να το πιστέψουμε. Δυστυχώς, η άμεση προέλευση αυτού του ρήματος δεν είναι μασονική, αλλά σχολική. Προέρχεται από τη λέξη “planche” στη σχολική αργκό του 19ου αιώνα, η οποία υποδηλώνει τον μαυροπίνακα. Το “plancher” σημαίνει αρχικά “δίνω εξετάσεις, εξετάζομαι (από τον καθηγητή)”, και κατ’ επέκταση “επιδίδομαι σε μια εργασία πνευματικής και μελετηρής φύσης”.