Η προέλευση της λέξης MB – Τεκτονικά Είδη

Παναγιώτα Βασιλείου
Ειδικός προϊόντων και αγορών με πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο λιανικό εμπόριο

Η πρώτη αινιγματική εμφάνιση της λέξης MB

Η πρώτη αναφορά σε μια Λέξη Διδασκάλου βρίσκεται στο χειρόγραφο “Sloane” αρ. 3329, το οποίο χρονολογείται περίπου στο 1700, αλλά ορισμένοι συγγραφείς (όπως ο Αιδεσιμότατος Woodford, ο οποίος δημοσίευσε το χειρόγραφο το 1872) το θεωρούν αντίγραφο ενός πολύ παλαιότερου εγγράφου, που θα μπορούσε να ανάγεται το αργότερο στο 1640.

Η προέλευση αυτού του εγγράφου είναι αβέβαιη. Γίνεται λόγος για λειτουργικούς “Freemasons” (Ελευθεροτέκτονες), γεγονός που υποδηλώνει αγγλική προέλευση. Ωστόσο, πολλά στοιχεία μαρτυρούν την επιρροή του σκωτσέζικου Τεκτονισμού της Λέξης του Μαστόρου: έτσι, οι λέξεις J και B, καθώς και οι τίτλοι “Interprintices” (Μαθητευόμενοι) και “Fellow craftes” (Εταίροι) που δίνονταν στους Μαθητευόμενους και τους Εταίρους είναι σαφώς σκωτσέζικης προέλευσης. Αυτό το χειρόγραφο είναι αναμφίβολα ένας προνομιακός μάρτυρας του πρώτου αγγλικού κερδοσκοπικού Ελευθεροτεκτονισμού, ο οποίος είχε δανειστεί τις μορφές του σκωτσέζικου Τεκτονισμού.

Αυτό που μας ενδιαφέρει σήμερα σε αυτό το έγγραφο είναι η διαβεβαίωση ότι, εκτός από τις λέξεις J και B, υπάρχει μια άλλη λέξη για τους Διδασκάλους, η οποία ανταλλάσσεται κατά τη διάρκεια μιας αφής που μοιάζει έντονα με τα σημερινά Πέντε Σημεία της Τεκτονικής Τελειότητας. Αυτή η λέξη είναι MAHABYN, για την οποία δεν δίνεται κανένα νόημα. Σημειωτέον ότι ούτε το MAHA ούτε το BYN μπορούν να εξηγηθούν στα Early Modern English (πρώιμα νεότερα αγγλικά), τη γλώσσα που ομιλούνταν μεταξύ του 16ου και του 18ου αιώνα. Αντίθετα, το BYN είναι καλά τεκμηριωμένο στα Scots English (μια μορφή αγγλικών που ομιλούνταν στα σκωτσέζικα Lowlands και στο Ulster) με διαφορετικές ορθογραφίες (ban, bane, bin, byn, bean, been…) με τη σημασία του οστού (bone στα αγγλικά). Μια σκωτσέζικη προέλευση του MAHABYN είναι επομένως κάτι παραπάνω από πιθανή, αλλά δεν εξηγεί τη λέξη MAHA. Και για ποιο οστό μιλάμε; Ας περιμένουμε να μάθουμε περισσότερα…

Η λέξη MB μεταξύ 1710 και 1730

Βρίσκουμε διάφορες μορφές της λέξης MB στα χειρόγραφα και τις αποκαλύψεις των ετών 1710 έως 1730, οι οποίες ίσως μας επιτρέψουν να ορίσουμε καλύτερα τη λέξη MAHABYN.

Το χειρόγραφο “Trinity College” (1711) μας δίνει το MATCHPIN· το “A Mason’s Examination” (1723) φέρει το MAUGHBIN· το “The Whole Institutions of Free-masons opened” (1725) αναφέρει το MAGBOE· το “Masonry Dissected” του Pritchard (1730) μας παρουσιάζει τη λέξη MB του Σύγχρονου Τύπου, δηλαδή MACHBENAH, η οποία θα σήμαινε “Είναι χτυπημένος, ο Αρχιτέκτονας” και παραπέμπει σαφώς στον θρύλο του Χιράμ. Όμως, η πιο σημαντική ένδειξη πρέπει να αναζητηθεί στο χειρόγραφο “Graham” (1726), το οποίο δεν δίνει την ίδια τη λέξη, αλλά τη δικαιολογεί με τη φράση MARROW IN THIS BONE, “Υπάρχει μυελός σε αυτό το οστό”.

Υπάρχει οστό!

Θα είχαμε λοιπόν βρει το κλειδί του MAHABYN στο “Graham” του 1726. Πράγματι γίνεται λόγος για ένα οστό (BYN στα Scots English), γεγονός που φαίνεται να επιβεβαιώνεται από τη μορφή που θα κατέληγε να πάρει το MAHABYN στα αγγλικά: MAHABONE, το οποίο θα γινόταν MOABON στον Αρχαίο και Αποδεδεμένο Σκωτικό Τύπο.

Αλλά τι γίνεται με το MAHA, το οποίο δεν υπάρχει ούτε στα αγγλικά ούτε στα Scots English; Μήπως υποδηλώνει τον μυελό (MARROW) για τον οποίο μιλάει το “Graham”; Για να το ξεκαθαρίσουμε, ας επιστρέψουμε στο περιεχόμενο του “Graham”. Η λέξη MARROW IN THIS BONE συνδέεται με έναν θρύλο που προαναγγέλλει αυτόν του Χιράμ, αλλά αφορά τον Νώε.

Ο Νώε πέθανε χωρίς να προλάβει να αποκαλύψει το μυστικό του στους τρεις γιους του. Δεν γίνεται λόγος για φόνο εδώ, μόνο για έναν θάνατο που κρίθηκε πρόωρος. Οι τρεις αδελφοί πηγαίνουν λοιπόν στον τάφο του πατέρα τους, με την ελπίδα να βρουν κάποια ένδειξη. Στο δρόμο, συμφωνούν ότι αν δεν καταφέρουν να βρουν το πραγματικό μυστικό, το πρώτο πράγμα που θα ανακαλύψουν θα χρησιμεύσει ως μυστικό.

Έχοντας βρει το σώμα του πατέρα τους αποσυντεθειμένο, προσπαθούν να το πιάσουν από το δάχτυλο, τον καρπό και τον αγκώνα, αλλά οι αρθρώσεις αποκολλώνται. Επιχειρούν τότε να τον σηκώσουν τοποθετώντας τον πόδι με πόδι, γόνατο με γόνατο, στήθος με στήθος, μάγουλο με μάγουλο και χέρι στην πλάτη. Αλλά μην ξέροντας τι άλλο να κάνουν, ακουμπούν ξανά το πτώμα. Ο πρώτος από τους αδελφούς λέει τότε “Υπάρχει μυελός σε αυτό το οστό”, ο δεύτερος “Είναι ένα ξερό οστό” και ο τρίτος “Βρωμάει”. Και το “Graham” καταλήγει: “Συμφώνησαν τότε να δώσουν σε αυτό ένα όνομα που είναι ακόμα γνωστό στον Ελευθεροτεκτονισμό στις μέρες μας”.

Αν πιστέψουμε το “Graham”, η λέξη MB θα ήταν μια σύνοψη αυτής της ανακάλυψης. Το BYN είναι πράγματι το οστό, αλλά τι σημαίνει το MAHA; Το “A Mason’s Examination” του 1723 έρχεται τότε να μας βοηθήσει με το MAUGHBIN του.

Κιβωτός του Νώε

Η υπόθεσή μας είναι ότι το πρώτο μέρος της λέξης (MAHA ή MAUGH) δεν είναι αγγλικά ούτε Scots English, αλλά μια προσπάθεια προφοράς της εβραϊκής λέξης που σημαίνει μυελός: MOaCH (το CH είναι λαρυγγικό, όπως το ισπανικό jota). Η μορφή MAUGHBIN που υιοθετήθηκε από το “A Mason’s Examination” φαίνεται να το επιβεβαιώνει: η προφορά του MOaCH στα Scots English ισοδυναμεί λίγο-πολύ με το να πεις MAUGH, το οποίο μπορεί εξάλλου να γραφτεί και ως Moach ή Moch. Και το maugh/moach/moch υποδηλώνει αυτό που είναι υγρό, σε αποσύνθεση.

Κατά συνέπεια, η μορφή MAUGHBIN αποκτά όλο της το νόημα: συγκεντρώνει δύο έννοιες που υπάρχουν στον θρύλο του Νώε στο “Graham”: τον μυελό στο οστό και τη δυσοσμία της αποσύνθεσης. Μέσω ενός συνδυασμού Scots English και εβραϊκών, το MAUGHBIN μπορεί έτσι να ερμηνευτεί ως “μυελός στο οστό” και “οστό σε αποσύνθεση”.

Και ακόμη και αν το “A Mason’s Examination” είναι ένα αγγλικό έγγραφο, το MAUGHBIN πιστοποιεί τη σκωτσέζικη προέλευση της Λέξης του Διδασκάλου. Το λογοπαίγνιο μεταξύ των Scots English και των εβραϊκών μας αφήνει επίσης να υποθέσουμε ότι υπήρχαν εβραϊστές μεταξύ των παλαιών Σκωτσέζων Τεκτόνων, πιθανότατα προτεστάντες πάστορες, καθώς οι καθολικοί ιερείς γενικά δεν γνώριζαν εβραϊκά. Τίποτα το περίεργο σε αυτό όταν γνωρίζουμε τον ρόλο που θα έπαιζαν αργότερα οι πάστορες Désaguliers και Anderson στη γέννηση της Μεγάλης Στοάς του Λονδίνου.

Τι γίνεται με τα MATCHPIN και MAGBOE;

Αυτές οι δύο παραλλαγές, που προτείνονται από το χειρόγραφο “Trinity College” του 1711 και την αποκάλυψη “The Whole Institutions of Free-masons opened” του 1725, δεν είναι τέτοιες που να αντικρούουν την υπόθεσή μας.

Ας ξεκινήσουμε με το MATCHPIN που βρίσκουμε στο “Trinity College”. Πρόκειται για μια απλή παραμόρφωση του MAUGHBIN; Αν γνωρίζαμε την προέλευση αυτού του χειρογράφου, θα μπορούσαμε να τοποθετηθούμε πιο εύκολα. Η τεκτονική ορολογία που χρησιμοποιεί είναι αγγλική και όχι σκωτσέζικη, αλλά το γεγονός ότι το χειρόγραφο βρίσκεται στο Δουβλίνο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι ιρλανδικής προέλευσης. Είναι η ένδειξη μιας λέξης σε MP/MB διαφορετικής από το MAHABYN/MAUGHBIN που θα υπήρχε παράλληλα στην Ιρλανδία ή την Αγγλία; Το MATCH θα μπορούσε να σημαίνει “ίσο” και το PIN να υποδηλώνει μια μεταλλική αιχμή…

Η υπόθεση μιας παραμόρφωσης του MAUGHBIN φαίνεται ωστόσο η πιο πιθανή. Ας ξεκινήσουμε από την ιδέα ότι κατά βάση τα τεκτονικά μυστικά είναι μια προφορική παράδοση. Μια λέξη που προφέρεται από έναν Σκωτσέζο στα Scots English ίσως ακουστεί λάθος και παρερμηνευτεί από έναν Άγγλο ή έναν Ιρλανδό, ο οποίος θα την επαναλάβει με λανθασμένο τρόπο. Ο λαρυγγικός ήχος CH δεν υπάρχει στα Early Modern English (ούτε στα σύγχρονα αγγλικά, εξάλλου) και μπορεί να αναπαράχθηκε λανθασμένα.

Αν υποθέσουμε από την άλλη πλευρά μια γραπτή μετάδοση, το ίδιο πρόβλημα μπορεί να τεθεί. Το MAUGH δεν είναι δύσκολο να προφερθεί για έναν Άγγλο, αλλά αν πέσει πάνω στη σκωτσέζικη ορθογραφία MOACH ή MOCH, θα ξέρει να την προφέρει; Το CH δεν θα έχει την τάση να γίνει TCH; Και γιατί το -BIN να γίνει -PIN; Το TCH είναι ένα άηχο ουρανίσκο-φατνιακό σύμφωνο, το οποίο θα έχει περισσότερο την τάση να ακολουθείται αμέσως από ένα άηχο χειλικό σύμφωνο (P) παρά από ένα ηχηρό χειλικό σύμφωνο (B). Μπορείτε να δοκιμάσετε μόνοι σας: προφέρετε γρήγορα Matchpin και Matchbin και διαπιστώστε ποια είναι η μορφή που καταλήγει να επιβάλλεται πιο φυσικά. Βεβαίως δεν μπορούμε να το αποδείξουμε, αλλά μας φαίνεται εξαιρετικά πιθανό το MATCHPIN να είναι μια παραμόρφωση του MAUGHBIN.

Όσο για τη λέξη MAGBOE που μας δίνει το “The Whole Institutions of Free-masons opened” του 1725, μπορούμε επίσης να δούμε σε αυτήν μια παραμόρφωση του MAHABYN/MAUGHBIN. Γνωρίζουμε ότι στους Άγγλους, το MAHABYN διατηρήθηκε με τη μορφή MAHABONE. Το BOE θα μπορούσε να είναι μια παραμόρφωση του BONE. Και το MAG θα μπορούσε να προέρχεται απευθείας από το MAHA ή από μια υποθετική ενδιάμεση μορφή MAUGHBONE που θα μπορούσε να υπήρχε. Εν πάση περιπτώσει, το MAHABONE αν προφερθεί γρήγορα στα αγγλικά μπορεί να ακουστεί ως MAGBOE, ειδικά αν ο ομιλητής αρθρώνει άσχημα.

Πρέπει επιπλέον να θυμόμαστε ότι το “The Whole Institutions of Free-masons opened” είναι μια έντυπη αποκάλυψη και όχι ένα χειρόγραφο. Ο συγγραφέας πιθανότατα δεν είναι ελευθεροτέκτονας και ίσως αποκρυπτογράφησε λάθος το χειρόγραφο έγγραφο που αναπαράγει. Ή μπορούμε επίσης να φανταστούμε ένα τυπογραφικό λάθος του εκτυπωτή, ο οποίος θα είχε παραλείψει το N του BONE.

Η πρώτη μορφή της λέξης MB και η προέλευση του βαθμού του Διδασκάλου

Η πρώτη μορφή της λέξης MB φαίνεται να ήταν το MAHABYN/MAUGHBIN και να είναι σκωτσέζικης προέλευσης. Στη συνέχεια αγγλοποιήθηκε σε MAHABONE. Αυτή η λέξη που παραπέμπει στο οστό και την αποσύνθεση φαίνεται να ταιριάζει πολύ στον θρύλο του Νώε, ο οποίος μας είναι γνωστός από ένα μόνο αγγλικό χειρόγραφο, το “Graham” του 1726, το οποίο προφανώς μας δίνει το κλειδί.

Κατά το πρότυπο του “Sloane” αρ. 3329, το οποίο είναι το πρώτο χειρόγραφο που αναφέρει τη λέξη MAHABYN, το “Graham” είναι ένα αγγλικό έγγραφο που φέρει τα ίχνη μιας σκωτσέζικης επιρροής. Αν η στοά περιγράφεται εκεί ως αποτελούμενη από “Masters” (Διδασκάλους) και “Fellows” (Εταίρους) (που είναι η αγγλική ορολογία), βρίσκουμε παρακάτω δύο αναφορές στον “Fellow craft”, τίτλο τυπικά σκωτσέζικο.

Ακόμη και αν είναι ευρέως αποδεκτό ότι ο βαθμός του Διδασκάλου εισήχθη από τη Μεγάλη Στοά του Λονδίνου (τους “Moderns”) γύρω στο 1730, φαίνεται ότι μια πρώτη μορφή αυτού του βαθμού, σκωτσέζικης προέλευσης και βασισμένη σε έναν νοαχικό θρύλο, μπορεί να υπήρχε στη Σκωτία από μια ημερομηνία αδύνατο να προσδιοριστεί. Αυτός ο βαθμός φαίνεται να ήταν γνωστός σε ορισμένους Άγγλους ελευθεροτέκτονες γύρω στο 1700, αλλά πιθανότατα από πολύ παλαιότερα, αν δεχτούμε την υπόθεση ότι το “Sloane” αρ. 3329 ανάγεται σε ένα πρωτότυπο που χρονολογείται το αργότερο στο 1640.

Τότε γιατί βρίσκουμε τόσο λίγα ίχνη του, εκτός από αυτές τις λίγες ενδείξεις; Αναμφίβολα επειδή οι Σκωτσέζοι Τέκτονες και οι Άγγλοι Ελευθεροτέκτονες του 17ου αιώνα τηρούσαν πραγματικά τους όρκους μυστικότητάς τους. Το παλαιότερο χειρόγραφο ενός σκωτσέζικου τεκτονικού κατηχητισμού που μας είναι γνωστό (το “Edinburgh Register House”) χρονολογείται μόνο από το 1696, ενώ ο Τεκτονισμός της Λέξης του Μαστόρου εμφανίζεται στη Σκωτία γύρω στο 1600. Και δεν διαθέτουμε κανένα αντίστοιχο αγγλικό χειρόγραφο πριν από το 1700. Επομένως, μεγάλες γκρίζες ζώνες πλανώνται πάνω από τις τεκτονικές πρακτικές του 17ου αιώνα.

Μπορούμε επίσης να διατυπώσουμε την υπόθεση ότι αυτός ο βαθμός δεν ήταν γνωστός σε όλες τις Στοές και ότι όλοι οι Τέκτονες δεν είχαν πρόσβαση σε αυτόν, λίγο πολύ όπως συμβαίνει με τους ανώτερους βαθμούς σήμερα. Η ύπαρξη αυτού του βαθμού ήταν ίσως ένα μυστικό για την πλειοψηφία των ελευθεροτεκτόνων.

Έτσι, όταν μαθαίνουμε ότι οι “Ancients” (Αρχαίοι), οι οποίοι δημιούργησαν τη δική τους Μεγάλη Στοά το 1753, κατηγορούσαν τους “Moderns” (Σύγχρονους) ότι αλλοίωσαν τα παλαιά τελετουργικά και ότι εισήγαγαν τον βαθμό του Διδασκάλου, μπορούμε να υποθέσουμε ότι δεν επιτίθεντο στην ιδέα ενός τρίτου βαθμού καθαυτή. Αυτό που αμφισβητούσαν αναμφίβολα ήταν το γεγονός ότι αυτός ο βαθμός απονεμόταν αδιακρίτως σε όλους τους ελευθεροτέκτονες, με τη βοήθεια ενός τελετουργικού βασισμένου σε έναν νέο θρύλο που δεν αναγνώριζαν, ή που θεωρούσαν ως λογοκλοπή του πραγματικού θρύλου.

Το MACHBENAH των Moderns

Εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο “Masonry Dissected” του Samuel Pritchard το 1730, η λέξη MACHBENAH (που θα γινόταν MACBÉNAC στη Γαλλία) είναι η Λέξη του Διδασκάλου των “Moderns”, δηλαδή της Μεγάλης Στοάς του Λονδίνου του 1717 (ή πιθανότατα του 1721). Μπορεί να σημαίνει “Είναι χτυπημένος, ο Αρχιτέκτονας” και αντιστοιχεί τέλεια στη δραματουργία του βαθμού του Διδασκάλου η οποία, στους Moderns, περιστρέφεται γύρω από τον φόνο του Χιράμ και την ανακάλυψη του σώματός του από εννέα Διδασκάλους.

Η απόφαση των Διδασκάλων να πάρουν ως μυστικό την πρώτη λέξη που προφέρθηκε κατά την ανακάλυψη του σώματος του Χιράμ, το σπάσιμο των αρθρώσεων των μελών του στις πρώτες προσπάθειες να τον πιάσουν, η ανόρθωσή του μέσω των Πέντε Σημείων της Τεκτονικής Τελειότητας και η παρουσία μιας λέξης σε MB θυμίζουν αναπόφευκτα τον θρύλο του Νώε που αναφέρεται από το “Graham”.

Αλλά η αφήγηση είναι πιο δραματική, γιατί υπήρξε φόνος. Ο βαθμός του Διδασκάλου αποκτά έτσι μια πιο ηθική χροιά: στιγματίζουμε τους Δολοφόνους του Χιράμ, συμβολίζοντας τα ανθρώπινα πάθη, και εξυμνούμε τον Χιράμ που κράτησε το μυστικό του μέχρι τον θάνατο.

Φόνος σε ένα μεσαιωνικό εργοτάξιο

Όμως κάνοντας αυτό, μειώνουμε σημαντικά την καθολικότητα του μυστικού, το οποίο γίνεται το μυστικό των Διδασκάλων Τεκτόνων, ενώ η αφήγηση του Νώε μας έφερνε αντιμέτωπους με το μυστικό του ανθρώπου που ο Μέγας Αρχιτέκτονας του Σύμπαντος είχε επιλέξει για να είναι ο Πατέρας της νέας ανθρωπότητας που αναγεννήθηκε μετά τον Κατακλυσμό. Το μυστικό του Νώε είναι η Αρχέγονη Παράδοση, ή, όπως λέει ο ιουδαϊσμός, η πρώτη και καθολική θρησκεία, πριν από τη Διαθήκη που συνήφθη με τον Αβραάμ και στη συνέχεια επιβεβαιώθηκε με τον Μωυσή. Αυτό πηγαίνει πάντως πιο μακριά από το επαγγελματικό μυστικό των Τεκτόνων! Γιατί ας μην το ξεχνάμε, οι Λέξεις των τριών βαθμών του Μαθητευόμενου, του Εταίρου και του Διδασκάλου χρησίμευαν, σύμφωνα με τα λεγόμενα του ίδιου του θρύλου του Χιράμ, μόνο για να επιτρέψουν σε καθέναν να λάβει τον μισθό που αντιστοιχεί στον βαθμό του. Χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια πνευματικοποίησης και συμβολισμού για να αντλήσει κανείς κάτι πιο υψηλό, ενώ το μυστικό του Νώε ήταν εξ ορισμού πνευματικής φύσης.

Από πού προέρχεται λοιπόν αυτός ο θρύλος του Χιράμ, που απαιτούσε μια νέα Λέξη (η οποία παρέμενε ωστόσο σε MB); Όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, φαίνεται να έχει επινοηθεί από τους “Moderns”, αλλά βυθίζει αναμφίβολα τις ρίζες του σε παλιούς θρύλους των οικοδόμων σύμφωνα με τους οποίους ο Αρχιμάστορας δολοφονούνταν, όπως συμβαίνει με τον Maître Jacques στη γαλλική Συντεχνία (Compagnonnage). Ίσως η αναφορά σε μια πέτρινη γούρνα μέσα στην οποία αναπαύεται ο Διδάσκαλος που βρίσκουμε στο χειρόγραφο “Dumfries” αρ. 4 να είναι η ηχώ ενός τέτοιου θρύλου που θα μπορούσε να κυκλοφορούσε σε ορισμένες αγγλικές Στοές τον 17ο και 18ο αιώνα, παράλληλα με τον θρύλο του Νώε.

Συμφιλίωση των δύο MB

Θα παρέμενε ο ελευθεροτεκτονισμός διχασμένος σχετικά με τον τρίτο βαθμό και τη Λέξη που τον χαρακτηρίζει; Σίγουρα όχι. Γνωρίζουμε ότι οι “Ancients” κατέληξαν να υιοθετήσουν και αυτοί τον βαθμό του Διδασκάλου που βασίζεται στον θρύλο του Χιράμ και ότι γενικά, οι δύο αντίπαλες Μεγάλες Στοές κατέληξαν να ενωθούν το 1813 για να σχηματίσουν την Ηνωμένη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας. Αλλά η λέξη MACHBENAH των “Moderns” εξαφανίστηκε προς όφελος του MAHABONE των “Ancients”, για να επιβιώσει μόνο στη Γαλλία και στην ηπειρωτική Ευρώπη.

Ωστόσο, παρατηρούμε μια ορισμένη διαπερατότητα μεταξύ των δύο συστημάτων, πολύ πριν από τη συμφιλίωση. Η λέξη MACHBENAH σημαίνει συχνά “Η σάρκα εγκαταλείπει τα οστά” στα τελετουργικά (ειδικά στη Γαλλία), υποδηλώνοντας ότι η ιδέα του οστού που περιέχεται στο MAHABYN/MAUGHBIN ήταν γνωστή στους “Moderns”. Και κυρίως η δεύτερη έκδοση των Συνταγμάτων του Anderson (1738), πιο θεϊστική από την έκδοση του 1723, θέτει ρητά τον ελευθεροτεκτονισμό υπό την αιγίδα του Νώε, καθιστώντας τους ελευθεροτέκτονες “αληθινούς Νωαχίδες”.

Έχοντας γίνει κηδεμονική φιγούρα του ελευθεροτεκτονισμού στο σύνολό του, ο χαρακτήρας του Νώε δεν εξαφανίστηκε λιγότερο από τα τελετουργικά των συμβολικών Στοών, για να βρεθεί περιορισμένος σε ανώτερους βαθμούς ή side degrees όπως ο Ναύκληρος της Βασιλικής Κιβωτού ή ο Πρώσος Ιππότης, ή Νωαχίτης (ανώτεροι βαθμοί του REAA Αρχαίου και Αποδεδεμένου Σκωτικού Τύπου).