1. Οι βιβλικές προελεύσεις των Στηλών
Οι δύο Στήλες στη τεκτονική
βρίσκουν την πηγή τους στο αφήγημα της κατασκευής του Ναού του Σολομώντα. Τις συναντάμε στο Πρώτο Βιβλίο των Βασιλέων (7, 13–22) και στο Δεύτερο Βιβλίο των Χρονικών (3, 15–17). Σύμφωνα με αυτά τα κείμενα, ο βασιλιάς
Σολομώντας έστησε δύο Στήλες από μπρούντζοςστην είσοδο του ιερού χώρου. Το Πρώτο Βιβλίο των Βασιλέων διευκρινίζει ότι ήταν έργο ενός τεχνίτη που ονομάζεται Χειράμ, που έστειλε ο βασιλιάς της Τύρου. Η μία ονομάστηκε Γιακίν (ή Τζακίν στους τεκτονικούς τελετουργίες), η άλλη Βοάζ (συχνά γραφόμενη Μπόαζ ή Μπόοζ).
Δύο στήλες, Μεγάλος Ναός του Λονδίνου
Οι διαστάσεις διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με τις βιβλικές εκδοχές, αλλά η θέση τους είναι ξεκάθαρη: στημένες στο εξωτερικό, πλαισίωναν την είσοδο του Ναούπροσανατολισμένη ανατολικά, δεχόμενη τον ανατέλλοντα ήλιο. Η Γιακίν βρισκόταν στα δεξιά, η Βοάζ στα αριστερά — με την προϋπόθεση ότι κοιτάζουμε σύμφωνα με τον εβραϊκό προσανατολισμό, κάτι που δεν είναι χωρίς συνέπεια στις τελετουργίες.
2. Δεξιά ή αριστερά; Βορράς ή νότος; Το αίνιγμα του προσανατολισμού
Η θέση των δύο Στηλών στη τεκτονική έχει επί πολύ θρέψει συζητήσεις και αβεβαιότητες. Στα δεξιά ή στα αριστερά; Στον βορρά ή στον νότο; Όλα εξαρτώνται από τον προσανατολισμό που επιλέγουμε — και εκεί η ερώτηση περιπλέκεται.
Για μας σήμερα, ο βορράς είναι η κατεύθυνση αναφοράς. Είναι η κορυφή του χάρτη, το σταθερό σημείο. Αλλά στη βιβλική εβραϊκή παράδοση, είναι η ανατολή — ο ανατολικός ούριος — που δίνει τον προσανατολισμό. Η ίδια η λέξη το μαρτυρεί: «να προσανατολίζεσαι», σημαίνει να στρέφεις το βλέμμα σου προς
την ανατολή. Από τότε, τα δεξιά γίνονται νότος, και τα αριστερά βορράς. Στα εβραϊκά, γιαμίν, που σημαίνει δεξιά, σημαίνει επίσης μεσημέρι.
Αυτή η περιστροφή φωτίζει τις αποκλίσεις
τελετουργικές. Αν υιοθετήσουμε τον εβραϊκό προσανατολισμό, η Στήλη Γιακίν είναι πράγματι στον νότο, και η Βοάζ στον βορρά. Είναι τα λεγόμενα «Αρχαία» τελετουργίες που έχουν διατηρήσει το ίχνος αυτού: το Αρχαίο Δεκτό Σκωτσέζικο Τελετουργίες, Emulation, York… Αντιθέτως, τα λεγόμενα «Σύγχρονα» τελετουργίες, όπως το Γαλλικό Τελετουργίες ή το Σύστημα Σκωτσέζικο Διορθωμένο, έχουν πραγματοποιήσει μια σκόπιμη αντιστροφή — πιθανώς για να διακριθούν από τα Αρχαία, να κάνουν ανενεργά τα λόγια αναγνώρισης που προέρχονται από τις αποκαλύψεις, και να εντοπίσουν με μεγαλύτερη ασφάλεια τους ανεπιθύμητους επισκέπτες.
3. Σκηνή ή Ναός; Η ερώτηση του τεκτονικού χώρου
Μόλις η θέση των Στηλών διευκρινιστεί, ένα άλλο ερώτημα προκύπτει: η τεκτονική Σκηνή αναπαράγει τον Ναό του Σολομώντα ; Με μια πρώτη ματιά, η αντιστοιχία φαίνεται φυσική. Αλλά κοιτάζοντας πιο κοντά, μια απόκλιση εμφανίζεται.
Ο Ναός του Σολομώντα ήταν προσανατολισμένος από ανατολή προς δύση. Τον εισέρχονταν από την ανατολή, προχωρώντας προς τη δύση. Σε αυτή τη διάταξη, η Στήλη Γιακίν, που βρίσκεται στον νότο, είναι στα αριστερά αυτού που εισέρχεται ; η Βοάζ, στον βορρά, είναι στα δεξιά του. Αυτή η διάταξη συμφωνεί με τα βιβλικά κείμενα.
Ο ναός του Σολομώντα
Η τεκτονική Σκηνή, από την άλλη πλευρά, είναι προσανατολισμένη στην αντίθετη κατεύθυνση: από δύση προς ανατολή. Εισέρχονται από τη δύση, κατευθυνόμενοι προς την Ανατολή. Αν διατηρήσουμε τις Στήλες στον βιβλικό τους προσανατολισμό — Γιακίν στον νότο, Βοάζ στον βορρά— τότε αυτός που εισέρχεται στη Σκηνή βλέπει την Γιακίν στα δεξιά του, και την Βοάζ στα αριστερά του. Αυτή είναι η διάταξη των λεγόμενων Αρχαίων τελετουργιών.
Αλλά πρέπει να το διαπιστώσουμε: η Σκηνή και ο Ναός δεν ταυτίζονται. Και πιθανώς δεν είναι σφάλμα. Ορισμένα αρχαία τελετουργίες απαντούν στην ερώτηση «Πού στάθηκε η πρώτη Σκηνή;» με αυτή την πρόταση: «Στην αίθουσα του Ναού του Σολομώντα». Δεν είναι ο ιερός χώρος, αλλά ο χώρος του εργοταξίου. Ο Ναός είναι ακόμη να κατασκευαστεί. Η Σκηνή δεν είναι το αντίγραφό του, αλλά η σκιά… ή το κάτοπτρο.
4. Το Λόγος του Τεκτόνα: μια θραυσματική μετάδοση
Μία από τις κύριες πηγές της κερδοσκοπικής τεκτονικής είναι αυτή η υβριδική μορφή που ονομάζεταιΤεκτονική του Λόγου του Τεκτόνα, που τεκμηριώνεται στη Σκωτία από την αρχή του 17ου αιώνα. Είναι εκεί, σε ένα πλαίσιο ακόμη δραστηριοποίησης, που βλέπουμε να εμφανίζονται για πρώτη φορά μέλη που αποδεκτές χωρίς να είναι του Επαγγέλματος: τους λένε Αποδεκτοί Τεκτόνες. Τα ονόματά τους εμφανίζονται στους κατάλογους των σκηνών σκωτσέζων από το 1600.
Αυτοί οι Αποδεκτοί Τεκτόνες ήταν γενικά άξιοι προσώπων: δικαστές, ιδιοκτήτες, μερικές φορές κληρικοί. Έφερναν την επιρροή τους ή την οικονομική υποστήριξή τους στις σκηνές. Αλλά οι τεκτόνες του επαγγέλματος δεν τους μετέδιδαν το σύνολο της γνώσης τους. Τους κοινοποιούσαν, κατά τη διάρκεια μιαςτελετουργικής τελετής, ένα λόγο αναγνώρισης : το «Λόγο του Τεκτόνα». Το ακριβές περιεχόμενό του μας διαφεύγει, αλλά ένα πράγμα είναι βέβαιο:περιελάμβανε τα ονόματα των δύο Στηλών.
Οι Δύο Στήλες
Αυτό το θραύσμα αρκεί για να κάνει το δεσμό. Διότι να μεταδίδουμε τα ονόματα των Γιακίν καιΒοάζ, σήμαινε ήδη να δημιουργούμε έναν συμβολικό χώρο. Δεν υπήρχε ακόμη σύστημα, ούτε βαθμός, ούτε τελετουργική αρχιτεκτονική. Αλλά υπήρχε μια σκιά, μια λέξη, ένας διάβασμα.
5. Η ξεχασμένη θρύλος των δύο Στηλών
Η κερδοσκοπική τεκτονική
έχει κτίσει το συμβολισμό της στις βιβλικές Στήλες του Ναού του Σολομώντα. Ωστόσο, άφησε στη σκιά μια άλλη παράδοση, πολύ παλαιότερη : τη θρύλο των δύο Στηλών διάσωσης. Την βρίσκουμε στα Αρχαία Καθήκοντα — αυτά τα κείμενα που γράφτηκανμεταξύ του τέλους του 14ου αιώνα και του 18ου αιώνα, που αναμιγνύουν κανονιστικές κείμενα και μυθικό αφήγημα των προελεύσεων.
Σύμφωνα με αυτή τη θρύλο, τα τέκνα του Λάμεχ — Γιάβαλ, Γιούβαλ, Τουβάλ-Κάιν και Νάαμα — προαισθάνονταν μια καταστροφή του κόσμου από τη φωτιά ή από το νερό. Για να διατηρήσουν τη γνώση των τεχνών, χάραξαν τα μυστικά τους σε δύο Στήλες : η μία από μάρμαρο, για να αντισταθεί στη φωτιά· η άλλη από τούβλο, για να επιβιώσει στο νερό. Αυτή η παράδοση σχετίζεται με μια παλαιότερη εβραϊκή πηγή, που αναφέρεται από τον Φλάβιο
Ιώσηφο τον 1ο αιώνα, στην οποία είναι ο Ενώχ που έστησε δύο Στήλες για να διατηρήσει την επιστήμη.
Είναι εκπληκτικό ότι αυτή η θρύλος, καλά γνωστή στους δραστήριους τεκτόνες της Αγγλίας, δεν επανελήφθη από τους πρώτους κερδοσκοπικούς τεκτόνες. Θα μπορούσε να είχε εμπλουτίσει τον συμβολισμό των δύο Στηλών
του
Ναού. Δεν βρίσκουμε παρά σπάνια ηχώ από αυτό, για παράδειγμα σε ορισμένες εκδόσεις του δέκατου τρίτου βαθμού του Αρχαίου Δεκτού Σκωτσέζικου Τελετουργίες. Το υπόλοιπο χάθηκε — ή σιώπησε.
Συμπέρασμα – Δύο Στήλες, χίλια βλέμματα
Οι δύο Στήλες στη τεκτονικήδεν παραδίδουν μια ακίνητη διδασκαλία. Η παρουσία τους διατρέχει τους αιώνες, αλλά το νόημά τους διαφεύγει μόλις νομίζουμε ότι το κατέχουμε. Άλλοτε φρουροί
του
Ναού, άλλοτε χωρικά σημεία αναφοράς, άλλοτε σύμβολα
που
μεταδόθηκαν
μέσω
λόγου, συνεχίζουν να μετακινούνται στις τελετουργίες, τους βαθμούς, τις μνήμες.
Τις βλέπουμε, τις ονοματίζουμε, τις περνάμε. Αλλά σύμφωνα με τον άξονα όπου στέκουμε, σύμφωνα με τη Σκηνή που εισέρχεται, σύμφωνα με το τελετουργίες που ακολουθούμε, αλλάζουν θέση. Ίσως είναι αυτό, ακριβώς, που διδάσκουν. Ότι μεταξύ Μπόαζ και Τζακίν, δεν υπάρχει μια αλήθεια που πρέπει να ανακτηθεί— αλλά ένας διάβασμα που πρέπει να ζήσεις.
Από τον Ιών Ραγιολέσκου, Διευθυντή Συντακτικής του Κατάστημα — στην υπηρεσία μιας δίκαιης, αυστηρής και ζωντανής τεκτονικής λέξης.
Θέλεις να εμβαθύνεις τον συμβολισμό των Στηλών στη τεκτονική;
Ανακάλυψε την συλλογή μας από τάπητες σκηνής, όπου εμφανίζονται συχνά
________________________________
Συχνές Ερωτήσεις – Οι Στήλες στη τεκτονική
1. Τι αντιπροσωπεύουν οι δύο Στήλες στη τεκτονική;
Συμβολίζουν τις Στήλες του Ναού του Σολομώντα που αναφέρονται στη Βίβλο, συχνά ερμηνευόμενες ως σημεία αναφοράς σταθερότητας, διαβάσεως και δυαδικότητας στο τελετουργικό ταξίδι.
2. Ποια είναι τα ονόματα των τεκτονικών Στηλών;
Φέρουν παραδοσιακά τα εβραϊκά ονόματα Μπόαζ (ή Μπόοζ) και Τζακίν, που προέρχονται από το Πρώτο Βιβλίο των Βασιλέων και το Δεύτερο Βιβλίο των Χρονικών.
3. Γιατί ορισμένες σκηνές αντιστρέφουν τις Στήλες;
Αυτή η αντιστροφή προέρχεται από μια αρχαία απόκλιση μεταξύ των λεγόμενων Αρχαίων και των λεγόμενων Σύγχρονων τελετουργιών, που σχετίζεται με ζητήματα συμβολικού προσανατολισμού και τελετουργικής αναγνώρισης.
4. Ποια Στήλη αποδίδεται στους Μαθητευόμενους;
Αυτό εξαρτάται από το τελετουργίες. Στα Αρχαία τελετουργίες, οι Μαθητευόμενοι τοποθετούνται στη Στήλη Μπόαζ, στα Σύγχρονα, στη Στήλη Τζακίν, αλλά σε κάθε περίπτωση, είναι ο Βορράς.
5. Είναι η Σκηνή ένα αντίγραφο του Ναού του Σολομώντα;
Όχι. Σύμφωνα με αρκετές αρχαίες τελετουργίες, η Σκηνή αντιπροσωπεύει μάλλον την αίθουσα του Ναού, δηλαδή τον χώρο εργασίας των κτιστών, όχι τον ίδιο τον ιερό χώρο.
6. Τι είναι το «Λόγο του Τεκτόνα» και ποια σχέση έχει με τις Στήλες;
Ο Λόγος του Τεκτόνα, που μεταδόθηκε σε ορισμένες σκηνές της Σκωτίας από το 17ο αιώνα, περιελάμβανε ιδίως τα ονόματα των δύο Στηλών. Ήταν ένας λόγος αναγνώρισης.
7. Υπάρχει μια τεκτονική θρύλος για τις Στήλες;
Ναι. Τα Αρχαία Καθήκοντα αναφέρουν μια θρύλο σύμφωνα με την οποία τα τέκνα του Λάμεχ ή ο Ενώχ θα είχαν χαράξει τη γνώση των παλαιών σε δύο Στήλες για να τις διατηρήσουν από την καταστροφή του κόσμου.
8. Γιατί οι Στήλες δεν είναι πάντοτε στο ίδιο πλάι;
Επειδή τα τεκτονικά τελετουργίες δεν έχουν όλα διατηρήσει τον ίδιο προσανατολισμό. Στα λεγόμενα Αρχαία τελετουργίες, η Τζακίν τοποθετείται στα δεξιά και η Μπόαζ στα αριστερά όταν εισέρχεται κανείς στη Σκηνή. Τα Σύγχρονα τελετουργίες έχουν αντιστρέψει αυτή τη διάταξη, για να διακριθούν από τα Αρχαία και για να αποτρέψουν ότι κάποιος αναγνωρίζει έναν επισκέπτη μόνο μέσω των αρχαίων λόγων διέλευσης.
9. Μπορεί κανείς να δει Στήλες σε όλες τις τεκτονικές σκηνές;
Ναι, βρίσκει κανείς δύο Στήλες στις περισσότερες σκηνές: συχνά διευθετημένες στην είσοδο, μερικές φορές υπό μορφή μικρών στηλών στα δοχεία των Πρώτων και Δεύτερων Επιτηρητών, ή σχεδιασμένες στον τάπητα της σκηνής. Η μορφή και η θέση τους ποικίλλουν ανάλογα με τα τελετουργίες, αλλά η συμβολική παρουσία τους είναι πάντοτε εξασφαλισμένη.
