Pierre Brossolette, τέκτονας και αντιστασιακός

Παναγιώτα Βασιλείου
Ειδικός προϊόντων και αγορών με πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο λιανικό εμπόριο

Ο Πιερ Μπροσολέτ πριν από τον πόλεμο

Ο Πιερ Μπροσολέτ γεννήθηκε στο Παρίσι στις 23 Ιουνίου 1903. Ο πατέρας του, Λεόν, ήταν επιθεωρητής της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στο Παρίσι και η μητέρα του, Ζαν, ήταν κόρη του Φρανσίσκ Βιάλ, ο οποίος θα γινόταν γενικός επιθεωρητής της δημόσιας εκπαίδευσης το 1919 και διευθυντής της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης το 1924. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι σπουδές ήταν προφανώς σε μεγάλη εκτίμηση και μάλιστα οι δύο αδελφές του Πιερ απέκτησαν τον τίτλο της agrégée, κάτι που ήταν αρκετά σπάνιο για τις γυναίκες εκείνη την εποχή. Ο Πιερ αποφοίτησε πρώτος στην τάξη του από την École Normale Supérieure το 1922 και δεύτερος στις εξετάσεις agrégation ιστορίας και γεωγραφίας. Έχοντας παρακολουθήσει την ανώτερη στρατιωτική προετοιμασία κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην École Normale Supérieure, εκπλήρωσε τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις και προήχθη σε ανθυπολοχαγό της εφεδρείας το 1925.

Το 1926, παντρεύτηκε την Ζιλμπέρ Μπριέλ (1905-2004), η οποία θα γινόταν το 1946 η πρώτη γυναίκα γερουσιαστής της Γαλλίας. Απέκτησαν δύο παιδιά, την Αν και τον Κλοντ, ο οποίος, γνωστός επίσημα με το όνομα Κλοντ Πιερ-Μπροσολέτ (1928-2017), διετέλεσε Γενικός Γραμματέας της Προεδρίας της Δημοκρατίας μεταξύ 1974 και 1976, και στη συνέχεια τραπεζίτης.

Οι αρραβώνες του Πιερ Μπροσολέτ και της Ζιλμπέρ Μπριέλ

Ο Πιερ Μπροσολέτ στράφηκε τότε στη δημοσιογραφία, γράφοντας σε πολλές αριστερές εφημερίδες. Εντάχθηκε επίσης στη Λίγκα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και στη Διεθνή Λίγκα κατά του Αντισημιτισμού. Στις 22 Ιανουαρίου 1927 (ή στις 23 Απριλίου, ανάλογα με τις πηγές), μυήθηκε στη Στοά Εμίλ Ζολά της Μεγάλης Στοάς της Γαλλίας, και στη συνέχεια συνέχισε στους υψηλούς βαθμούς του REAA (Αρχαίου και Αποδεδεμένου Σκωτικού Τύπου) εντός του Ανωτάτου Συμβουλίου της Γαλλίας. Και το 1937, έγινε μέλος της στοάς L’Aurore Sociale, στην Ανατολή της Τρουά, του Μεγάλου Ανατολικού της Γαλλίας. Αποδείχθηκε ένας πολύ δραστήριος ελευθεροτέκτονας μέχρι το ξέσπασμα του πολέμου.

Από το 1929, ενεπλάκη ενεργά στην πολιτική εντασσόμενος στο SFIO (Γαλλικό Τμήμα της Εργατικής Διεθνούς, το οποίο θα αποτελούσε το κύριο συστατικό του Σοσιαλιστικού Κόμματος που ιδρύθηκε το 1969). Έθεσε υποψηφιότητα στις βουλευτικές εκλογές του 1936 με τη σημαία του Λαϊκού Μετώπου, αλλά δεν εξελέγη. Ξεκινώντας από μια ειρηνιστική θέση, αναθεώρησε τις απόψεις του βλέποντας τις πολεμοχαρείς προθέσεις του χιτλερικού καθεστώτος. Άσκησε ανοιχτά κριτική στις Συμφωνίες του Μονάχου του 1938 και τον Ιανουάριο του 1939 απολύθηκε από το Radio PTT.

Ο Πιερ Μπροσολέτ κατά τη διάρκεια του πολέμου

Το 1939, ο Πιερ Μπροσολέτ επιστρατεύτηκε με τον βαθμό του υπολοχαγού και στη συνέχεια προήχθη σε λοχαγό. Κατά τη γερμανική επίθεση του 1940, επέτρεψε στη μονάδα του να υποχωρήσει με τάξη και με τον οπλισμό της, γεγονός που του χάρισε τον Πολεμικό Σταυρό (Croix de Guerre).

Από τον χειμώνα του 1940-1941, προσχώρησε στο Δίκτυο του Μουσείου του Ανθρώπου, ένα από τα πρώτα κινήματα Αντίστασης που οργανώθηκαν στην κατεχόμενη ζώνη. Στη συνέχεια συμμετείχε στη δημιουργία δύο άλλων δικτύων, του Libération-Nord και της Πολιτικής και Στρατιωτικής Οργάνωσης (OCM). Μαζί με τη σύζυγό του, αγόρασε ένα βιβλιοπωλείο στο Παρίσι για να χρησιμεύει ως ταχυδρομική θυρίδα και τόπος συνάντησης για την Αντίσταση.

Τη νύχτα της 27ης προς 28η Απριλίου 1942, ο Μπροσολέτ πέταξε κρυφά για το Λονδίνο προκειμένου να συναντήσει τον στρατηγό ντε Γκωλ, ως εκπρόσωπος της Αντίστασης. Μετέφερε μαζί του πολλές πολύτιμες πληροφορίες για την Ελεύθερη Γαλλία. Ζήτησε να επιστρέψει στη Γαλλία, για να μπορέσει να συσπειρώσει διάφορες πολιτικές προσωπικότητες στον σκοπό της Ελεύθερης Γαλλίας. Κάτι που έκανε με επιτυχία, φέρνοντας στο Λονδίνο δύο προσωπικότητες του SFIO, αλλά και, πιο εκπληκτικά, τον Σαρλ Βαλέν (1903-1948), έναν πρώην υποστηρικτή του Μοράς, μέλος της καθολικής δεξιάς, ο οποίος είχε αρχικά δηλώσει υποταγή στο καθεστώς του Βισύ. Μαζί, ο Μπροσολέτ και ο Βαλέν εντάχθηκαν επίσημα στις Ελεύθερες Γαλλικές Δυνάμεις στις 29 Σεπτεμβρίου 1942.

Πλαστή ταυτότητα του Πιερ Μπροσολέτ

Σε συνεννόηση με τον συνταγματάρχη Passy (Αντρέ Ντεβαβρέν, 1911-1998, αρχηγός της υπηρεσίας πληροφοριών της Ελεύθερης Γαλλίας), ο Μπροσολέτ έγινε ο ενδιάμεσος μεταξύ της Αντίστασης της βόρειας ζώνης και του Λονδίνου, με τον ίδιο τρόπο που ο Ζαν Μουλέν (1899-1943) διασφάλιζε αυτόν τον ρόλο για τη νότια ζώνη.

Αφού έπεσε με αλεξίπτωτο για δεύτερη φορά στη Γαλλία στις 27 Ιανουαρίου 1943, ο Μπροσολέτ κατάφερε, όχι χωρίς δυσκολία, να ενώσει τα κινήματα Αντίστασης της Βόρειας ζώνης εντός της CCZN (Συντονιστική Επιτροπή Βόρειας Ζώνης). Αυτή η επιτροπή, που ιδρύθηκε στις 26 Μαρτίου 1943, ήταν ένα σημαντικό βήμα στον δρόμο για την ένωση όλων των κινημάτων Αντίστασης του βορρά και του νότου εντός του Εθνικού Συμβουλίου της Αντίστασης (CNR), το οποίο συγκροτήθηκε από τον Ζαν Μουλέν στις 27 Μαΐου 1943.

Επιστρέφοντας στο Λονδίνο, ο Μπροσολέτ ήταν, στις 18 Ιουνίου 1943, ένας από τους ομιλητές στην τελετή επετείου της Έκκλησης της 18ης Ιουνίου που πραγματοποιήθηκε στο Albert Hall. Και στις 13 Αυγούστου, ενώθηκε με τον ντε Γκωλ στο Αλγέρι, από όπου αναχώρησε για μια τελευταία αποστολή στη Γαλλία. Είχε ως αποστολή να αναδιοργανώσει την Αντίσταση που αντιμετώπιζε δυσλειτουργίες.

Η σύλληψη και ο θάνατος του Πιερ Μπροσολέτ

Στο τέλος αυτής της τελευταίας αποστολής, μετά από αρκετές ανεπιτυχείς προσπάθειες διαφυγής, ο Μπροσολέτ συνελήφθη από τον γερμανικό στρατό στις ακτές της Βρετάνης τον Φεβρουάριο του 1944. Φυλακίστηκε στη Kommandantur της Ρεν, πριν ταυτοποιηθεί από τη SD (Sicherheitsdienst, την υπηρεσία πληροφοριών των SS) στις 16 Μαρτίου 1944. Ο Μπροσολέτ μεταφέρθηκε τότε στα κεντρικά γραφεία της Γκεστάπο στο Παρίσι, μαζί με τον Εμίλ Μπολάρ (1890-1978), έναν άλλον ηγέτη της Αντίστασης που συνελήφθη μαζί του.

Οι δύο άνδρες βασανίστηκαν για δύο ημέρες και στις 22 Μαρτίου 1944, εκμεταλλευόμενος την απροσεξία ενός φύλακα, ο Μπροσολέτ πήδηξε από το παράθυρο. Σοβαρά τραυματισμένος, μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο Salpêtrière, όπου πέθανε γύρω στις 22:00. Δεν είχε μιλήσει, και το μόνο όνομα που είχε αποκαλύψει στους βασανιστές του ήταν το δικό του. Αποτεφρώθηκε στις 24 Μαρτίου 1944 και οι στάχτες του εναποτέθηκαν στο κοιμητήριο Περ Λασέζ στο Παρίσι.

Δεν μπορεί κανείς παρά να συνδέσει το τραγικό τέλος του Πιερ Μπροσολέτ με τον θάνατο του Χιράμ, όπως μας περιγράφεται από τον τεκτονικό θρύλο: και οι δύο προτίμησαν να πεθάνουν παρά να προδώσουν το μυστικό που κατείχαν.

Η υστεροφημία του Πιερ Μπροσολέτ

Με την Απελευθέρωση, ο Πιερ Μπροσολέτ ήταν αναμφισβήτητα η μεγαλύτερη μορφή της Αντίστασης. Ωστόσο, τελικά προτιμήθηκε ο Ζαν Μουλέν, ο οποίος επίσης βασανίστηκε από την Γκεστάπο και πέθανε τον Ιούλιο του 1943 κατά τη μεταφορά του στη Γερμανία. Τις στάχτες του Ζαν Μουλέν αποφάσισε να μεταφέρει στο Πάνθεον ο στρατηγός ντε Γκωλ, τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, το 1964. Γιατί αυτή η σχετική έκλειψη της μνήμης του Πιερ Μπροσολέτ; Για αρκετούς λόγους μάλλον πολιτικής φύσης. Η εξουσία ήθελε να δημιουργήσει μια μυθική αφήγηση σχετικά με την Απελευθέρωση και επιθυμούσε να υποστηρίξει την ιδέα ενός μοναδικού αρχηγού της εσωτερικής Αντίστασης που θα αποτελούσε το αντίβαρο στον αρχηγό της Αντίστασης στο Λονδίνο, δηλαδή τον στρατηγό ντε Γκωλ. Αλλά γιατί τον Μουλέν και όχι τον Μπροσολέτ; Ο Μπροσολέτ ήταν αναμφίβολα πολύ αριστερός και κυρίως είχε πάντα επιθυμήσει να κρατήσει τα πολιτικά κόμματα, τα οποία θεωρούσε υπεύθυνα για την ήττα του 1940, μακριά από τα κινήματα Αντίστασης, ενώ ο Μουλέν είχε συμβιβαστεί πολύ καλά με αυτά. Μπορούμε να φανταστούμε ότι ορισμένοι ηγέτες κομμάτων του έτρεφαν κάποια πικρία. Κατάστημα

Ο Πιερ Μπροσολέτ μπροστά στο έμβλημα της Ελεύθερης Γαλλίας

Ο Πιερ Μπροσολέτ ωστόσο τιμήθηκε σε όλη τη Γαλλία, και σχεδόν 500 δρόμοι φέρουν το όνομά του σε όλη τη χώρα, καθώς και πολλά δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα. Ο ελευθεροτεκτονισμός δεν έμεινε πίσω, καθώς δύο στοές φέρουν το όνομά του, η Στοά Πιερ Μπροσολέτ-Σύντροφος της Απελευθέρωσης της Μεγάλης Στοάς της Γαλλίας και η στοά Πιερ Μπροσολέτ-Γη των Ανθρώπων του Μεγάλου Ανατολικού της Γαλλίας. Η Μεγάλη Στοά ονόμασε επίσης τον κύκλο δημόσιων διαλέξεών της Κοντορσέ-Μπροσολέτ και το 2014 βάφτισε Ναό Πιερ Μπροσολέτ τον Μεγάλο Ναό της που βρίσκεται στην οδό Puteaux στο Παρίσι.