Το Τάγμα του Ερυθρού Σταυρού του Μεγάλου Κωνσταντίνου

Παναγιώτα Βασιλείου
Ειδικός προϊόντων και αγορών με πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο λιανικό εμπόριο

Το Τάγμα του Ερυθρού Σταυρού του Μεγάλου Κωνσταντίνου στον ιπποτικό Τεκτονισμό

Είναι γνωστό ότι η τεκτονική ενασχόληση με τους ιπποτικούς βαθμούς ανάγεται στη διάσημη ομιλία του Michel de Ramsay, της οποίας γνωρίζουμε δύο εκδοχές (1736 και 1737). Η ομιλία αυτή συνέδεε ρητά τον Ελευθεροτεκτονισμό με τις Σταυροφορίες, κατά τις οποίες οι Σταυροφόροι Ιππότες φέρεται να απέκρυψαν την πίστη τους πίσω από τα σύμβολα του Τεκτονισμού. Πολύ γρήγορα, το ενδιαφέρον που προκάλεσε αυτός ο θρύλος στράφηκε κυρίως προς τους Ναΐτες, των οποίων η τραγική μοίρα εξήπτε τη φαντασία και άφηνε να εννοηθεί ότι κατείχαν κάποιο μυθικό μυστικό. Ωστόσο, ούτε οι Ιππότες της Μάλτας υστερούν, τους οποίους συναντάμε στο Τυπικό της Υόρκης.

Το Τάγμα του Ερυθρού Σταυρού του Μεγάλου Κωνσταντίνου αντλεί έμπνευση από ένα πολύ λιγότερο γνωστό και λιγότερο περίβλεπτο Τάγμα: το Ιερό και Στρατιωτικό Κωνσταντίνειο Τάγμα του Αγίου Γεωργίου, για την ύπαρξη του οποίου –οφείλουμε να παραδεχτούμε– οι περισσότεροι αγνοούν τα πάντα. Το Τάγμα αυτό ιδρύθηκε γύρω στο 1520 στη Βενετία από τους αδελφούς Angelo, οι οποίοι κατάγονταν από μια οικογένεια της αλβανικής αριστοκρατίας που είχε διαφύγει από την Κωνσταντινούπολη κατά την Άλωσή της από τους Τούρκους το 1453. Το Τάγμα αναγνωρίστηκε από τον Πάπα το 1545 και η κληρονομική Μεγάλη Διδασκαλία ανήκε στην οικογένεια Κομνηνών, μια σημαντική οικογένεια της βυζαντινής αριστοκρατίας, από την οποία προέρχονταν αρκετοί Αυτοκράτορες της Ανατολής. Μετά από διάφορες δυναστικές αλλαγές, το Τάγμα κατέληξε να γίνει ένα τιμητικό τάγμα του οίκου των Βουρβόνων-Δύο Σικελιών, όπου σήμερα χωρίζεται σε δύο κλάδους.

Το Τάγμα αυτό, αν και δευτερεύουσας σημασίας στην ιστορία των ιπποτικών ταγμάτων, βασίζεται σε έναν θρύλο σύμφωνα με τον οποίο ιδρύθηκε από τον ίδιο τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο μετά την ανακάλυψη του Τιμίου Σταυρού, αποτελώντας έτσι το αρχαιότερο στρατιωτικό τάγμα του χριστιανικού κόσμου. Εφόσον δεν υπήρξε ποτέ θρησκευτικό και στρατιωτικό τάγμα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, πρόκειται απλώς για έναν θρύλο, ο οποίος υιοθετήθηκε από την τεκτονική εκδοχή του τάγματος.

Προέλευση του Τάγματος του Ερυθρού Σταυρού του Μεγάλου Κωνσταντίνου

Το Τάγμα του Ερυθρού Σταυρού του Μεγάλου Κωνσταντίνου, στη συγκεκριμένη τεκτονική του μορφή, εμφανίστηκε το 1865 στην Αγγλία. Μερικές φορές διαβάζουμε ότι ίσως υπήρχε ήδη στην Αγγλία γύρω στο 1780, αλλά δεδομένου ότι υπάρχουν αρκετοί παλαιοί βαθμοί που φέρουν τον τίτλο του Ερυθρού Σταυρού (όπως οι Ιππότες του Ερυθρού Σταυρού της Βαβυλώνας, το ιρλανδο-σκωτικό αντίστοιχο του Ιππότη της Ανατολής), είναι δύσκολο να αποφανθούμε. Προσωπικά, θεωρούμε απίθανο ένα ιπποτικό τάγμα τόσο ασήμαντο όσο το Κωνσταντίνειο Τάγμα του Αγίου Γεωργίου να είχε προσελκύσει Άγγλους τέκτονες γύρω στο 1780. Αντίθετα, το Τάγμα που γνωρίζουμε σήμερα χρονολογείται από το 1865, την εποχή της έκρηξης του γαλλικού και αγγλικού αποκρυφισμού, όπου όλα ήταν πρόσφορα για την ίδρυση νέων, συχνά πολύ φανταστικών ταγμάτων.

Robert Wentworth Little

Το Τάγμα του Ερυθρού Σταυρού του Μεγάλου Κωνσταντίνου ιδρύθηκε λοιπόν το 1865 από μια περίεργη προσωπικότητα, τον Robert Wentworth Little (1838-1878), τον οποίο πολλοί δεν διστάζουν να χαρακτηρίσουν ως τσαρλατάνο και μυθομανή. Γεννημένος στο Δουβλίνο το 1838, μετανάστευσε στην Αγγλία το 1855, μυήθηκε στον Τεκτονισμό το 1861 και υπήρξε ιδιαίτερα δραστήριος στα Κεφάλαια της Βασιλικής Αψίδας και του Τεκτονισμού του Σήματος (Mark Masonry), ιδρύοντας το ένα μετά το άλλο το Τάγμα του Ερυθρού Σταυρού του Μεγάλου Κωνσταντίνου (1865), τη Societas Rosicruciana in Anglia (1867), τον Αρχαίο και Αρχέγονο Τύπο του Misraïm (1870, διαλύθηκε το 1871) και το Ancient Archaeological Order of Druids (1874). Αφήνουμε τον αναγνώστη να κρίνει αυτή τη μετεωρική και παραγωγική καριέρα, της οποίας το μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων δεν βασίζεται σε κανένα σοβαρό και επαληθεύσιμο θεμέλιο.

Οργάνωση και θρύλοι του Τάγματος

Το Τάγμα περιλαμβάνει τρεις βαθμούς (Ιππότης-Τέκτονας, Ιερέας-Τέκτονας και Πρίγκιπας-Τέκτονας) και δύο πρόσθετα Τάγματα που συνδέονται με αυτό: το Τάγμα του Αγίου Τάφου και το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστή. Τα κόσμημα της στοάς των τριών πρώτων βαθμών είναι απομιμήσεις εκείνων του Κωνσταντίνειου Τάγματος του Αγίου Γεωργίου, γεγονός που αποδεικνύει ότι ο Little τα γνώριζε.

Ο θρύλος του Τάγματος το ανάγει στον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο, ο οποίος φέρεται να το ίδρυσε μετά τη νίκη του επί του αυτοκράτορα Μαξέντιου στη Μιλβία Γέφυρα το 312. Σύμφωνα με τον ευρέως αποδεκτό θρύλο, το μονόγραμμα του Χριστού (το Χριστόγραμμα) εμφανίστηκε στον Κωνσταντίνο πριν από τη μάχη και άκουσε μια φωνή να του λέει “In Hoc Signum Vinces”, δηλαδή “Εν τούτω νίκα”. Λέγεται ότι κατασκεύασε ένα λάβαρο που έφερε το Χριστόγραμμα (το Λάβαρο) και διέταξε να ζωγραφιστεί το σύμβολο αυτό στις ασπίδες των στρατιωτών του, και αυτό το σύμβολο ήταν που του χάρισε τη νίκη και την άνοδο στο αυτοκρατορικό αξίωμα. Τι σχέση έχει αυτή η ιστορία με τον Ελευθεροτεκτονισμό; Καμία, εκτός από το γεγονός ότι ο θρύλος που διαβάζεται στον υποψήφιο του πρώτου βαθμού αναφέρει ότι ο Κωνσταντίνος είχε μυηθεί στα Μυστήρια των Collegia Artificium, των Κολεγίων των Ρωμαίων Τεχνιτών, τα οποία μπορούν να θεωρηθούν ως μια μορφή πρωτο-τεκτονισμού.

Ο Κωνσταντίνος στη μάχη της Μιλβίας Γέφυρας

Το Τάγμα του Αγίου Τάφου είναι προσαρτημένο στο Τάγμα του Ερυθρού Σταυρού του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Αναφέρεται στους Ιππότες που οργανώθηκαν το 1099 από τον Γοδεφρείδο του Μπουγιόν σε μια πολιτοφυλακή επιφορτισμένη με την προστασία των Αγίων Τόπων. Όμως, ο θρύλος που εκτίθεται στο τυπικό μας λέει ότι το Τάγμα του Αγίου Τάφου ιδρύθηκε στην πραγματικότητα το 329 από την Αγία Ελένη, τη μητέρα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, η οποία κατά τη διάρκεια ενός προσκυνήματος στους Αγίους Τόπους, είχε βρει τον Τίμιο Σταυρό.

Όσο για το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστή, ο θρύλος του είναι αρκετά αδέξιος. Αρχίζει αναφέροντας ότι ο Αυτοκράτορας Ιουλιανός ο Παραβάτης διέταξε την ανοικοδόμηση του Ναού της Ιερουσαλήμ. Είναι ιστορικά εξακριβωμένο ότι ο αυτοκράτορας αυτός, στην προσπάθειά του να αντιταχθεί στην ανάπτυξη του χριστιανισμού, ο οποίος είχε αποκτήσει δικαιώματα στη Ρώμη από το 313, ευνοούσε τις παλιές λατρείες και διέταξε την ανοικοδόμηση του Ναού της Ιερουσαλήμ· αλλά το έργο εγκαταλείφθηκε μετά τον θάνατό του. Ο θρύλος του βαθμού, εν μέρει εμπνευσμένος από εκείνον της Βασιλικής Αψίδας, αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια των εργασιών, οι εργάτες βρήκαν έναν υπόγειο θόλο, στον οποίο αυτός που κατέβηκε ανακάλυψε ένα βιβλίο τυλιγμένο σε λινό ύφασμα, το οποίο δεν ήταν άλλο από το Ευαγγέλιο του Ιωάννη. Από αυτή την ανακάλυψη, οι Ιππότες συμπέραναν ότι ο Θεός δεν επιθυμούσε αυτή την ανοικοδόμηση, αφού το βιβλίο αυτό παρουσιάζει την καταστροφή του Ναού ως θεϊκό διάταγμα.

Ο θρύλος των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστή συνεχίζεται υπενθυμίζοντας, όπως και η Ομιλία του Ramsay, ότι ο Τεκτονισμός είχε χρησιμεύσει στους Σταυροφόρους Ιππότες για να αποκρύψουν τα μυστικά τους. Και ως παράδειγμα, ο θρύλος δείχνει ότι η αφήγηση του θανάτου του Χιράμ δεν έκανε τίποτα άλλο από το να αναπαριστά συμβολικά τον θάνατο του Χριστού. Πρόκειται λοιπόν για πολλά μυστήρια που καταλήγουν τελικά στην πιο κλασική χριστιανική πίστη και στην υποτιθέμενη ανακάλυψη του Ευαγγελίου του Ιωάννη, το οποίο όμως εκτίθεται στη Στοά ήδη από τον βαθμό του Μαθητή!

Το Τάγμα του Ερυθρού Σταυρού του Μεγάλου Κωνσταντίνου και τα δύο συνδεδεμένα τάγματά του σχηματίζουν ένα πολύ παράξενο σύστημα, το οποίο δεν έχει ιδιαίτερη συνοχή πέρα από τον σεβασμό στον ρόλο του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου και την προώθηση μιας μορφής χριστιανισμού εντελώς κλασικής και παραδοσιακής. Μπορεί κανείς δικαιολογημένα να αναρωτηθεί για το ενδιαφέρον της παρουσίας του ανάμεσα στα σώματα που συνδέονται με τον Τεκτονισμό, καθώς δεν προσφέρει κανένα ειδικά τεκτονικό στοιχείο. Το τυπικό των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστή αναγγέλλει ωστόσο την αποκάλυψη των “απώτατων σκοπών του Τεκτονισμού”: είμαστε όμως πολύ μακριά από αυτό!